 |
Το 2017 δείχνει ότι θα είναι μια πολύ σημαντική χρονιά για τον πλανήτη. Η αλήθεια βέβαια είναι ότι κάθε στιγμή, κάθε δευτερόλεπτο που περνάει γράφεται ιστορία και υπό αυτήν την έννοια όλες οι στιγμές είναι αναμφίβολα σημαντικές στο συνεχές του χρόνου και της εξέλιξης της. Η νέα αυτή χρονιά όμως, το 2017, δείχνει δυνητικά να είναι μια από εκείνες τις χρονιές όπου θα σημαδέψουν όχι μόνο την δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, αλλά πιθανά και όλο αυτόν τον αιώνα... αν και το 2018 ίσως προκύψει ακόμα πιο δυναμικό.
Οι λόγοι που αυτή η χρονιά, το 2017 δηλαδή, προβλέπεται να μείνει έντονα χαραγμένη στην ιστορική μνήμη του μέλλοντος είναι πολλοί. Για να συμπυκνώσουμε όμως, αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι αυτή η χρονιά δείχνει να συγκεντρώνει πολύ ενέργεια και δυναμικά στοιχεία από διεργασίες πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και γεωπολιτικές που εξελίσσονταν για σχεδόν μια δεκαετία ή κάπου από το 2008. Αλλά και δυναμικές επίσης που πάνε πολύ πίσω, σχεδόν από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Και το αμάλγαμα αυτής της συμπύκνωσης δεν είναι άλλο από την εξής διαπίστωση που τείνει να γίνει και συνειδητοποίηση: Ο ύστερος μεταπολεμικός και μετά Σοβιετικός κόσμος είναι μια παταγώδης αποτυχία! Με πιο απλά λόγια η πολλά βαριά εξαγγελθείσα νέα τάξη πραγμάτων (ΝΤΠ) όπως αυτήν την ανήγγειλε ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 90 δείχνει ότι φτάνει στο δραματικό της φινάλε.
Δεν θέλει πολύ ανάλυση για να δούμε ότι το στοίχημα, περισσότερο μια ονείρωξη, των διαφόρων φωστήρων του νεοφιλελευθερισμού, του τερατογεννούς νέο συντηρητισμού και του μεταφυσικού εκσυγχρονιστικού “σοσιαλισμού” για την μοντελοποίηση ενός παγκοσμιοποιημένου κόσμου απέτυχε. Προφανώς το τέλος της ιστορίας κατά Φουκουγιάμα δεν ήρθε, ο μονοπολικός μετα Σοβιετικός κόσμος αποδείχτηκε μάλλον χαοτικός και η παγκοσμιοποίηση με όρους που υπαγορεύτηκαν από την αυτορύθμιση της αγοράς συνθλίβοντας ακόμα και τις όμορες αστικές δημοκρατίες, βρίσκετε υπό οικονομική κατάρρευση όπου και στην προσπάθειά της να επιβιώσει αρχίζει να μετατρέπεται σε μια ιδιότυπη παγκόσμια οικονομική δικτατορία και να φλερτάρει με μορφές ολοκληρωτισμού. Συγκεκαλυμμένου βέβαια πίσω από το παραπέτασμα ενός υποκριτικού ψευδό προοδευτισμού (π.χ πες με Ευρώ σοσιαλιστή), ενός πάλι ψευδό συντηρητισμού (π.χ πες με Μέρκελ ή Σόιμπλε) αλλά και ενός ψευδό κομουνισμού (π.χ πες με Κίνα).
Στις αναλύσεις και τα άρθρα μας έχουμε υποστηρίξει, από τους πρώτους και πολύ νωρίς μάλιστα (σε πείσμα πολλών που τότε γέλαγαν), ότι η παγκοσμιοποίηση υπό την μορφή της νέας τάξης πραγμάτων του μετα Σοβιετικού – μετα πολεμικού κόσμου, είχε τυπικά λήξει ή έβενε στο τέλος της από εποχής κατάρρευσης της Lehman Brothers το 2008, από την μη πλήρη υιοθέτηση το σχεδίου Πόλσον (ή εσωτερικού “μνημονίου”) στις οικονομικά δοκιμαζόμενες ΗΠΑ αλλά κυριότερα, από την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα στην προεδρία της χώρας αυτής, πάλι το 2008. Μια προεδρία που τώρα στην λήξη της μπορεί να χαρακτηριστεί σαν μια από τις πιο πετυχημένες στην μεταπολεμική Αμερική. Η προσωπικότητα από την μία του Ομπάμα και τα κέντρα επιρροών και ισχύος από την άλλη που εκπροσωπούσε και τον υποστήριζαν, έγιναν το ορόσημο μιας μετάβασης μέσα στις ΗΠΑ που επηρέασαν και ολόκληρο τον κόσμο. Ήταν η περίοδος που ουσιαστικά οι ΗΠΑ άρχισαν να αποστασιοποιούνται από τις νεο συντηρητικές πολιτικές της ΝΤΠ (Νέας Τάξης Πραγμάτων), να επουλώνουν τις πληγές τους από εκείνη την πρότερη περίοδο που τις οδήγησαν στον πολλά γνωστό δημοσιονομικό τους γκρεμό και στη παράφραση αυτού που εμείς θα λέγαμε (και έχουμε ξανά πει), στον γεωπολιτικό τους γκρεμό.
Και θα μπορούσε να πει κάποιος πως αν το 2017 έχουμε φτάσει στην συνειδητοποίηση ότι η ΝΤΠ απέτυχε, τότε μπορούμε να πούμε ότι το 2008 και στο διάστημα που ακολούθησε με τις δυο τετραετίες της διακυβέρνησης Ομπάμα, έχουμε την διαπίστωση αυτού του γεγονότος. Προφανώς μια διαπίστωση και ακόμα περισσότερο μια συνειδητοποίηση για τα μεγέθη που συζητάμε δεν θα μπορούσαν να έρθουν έτσι απλά, απροετοίμαστα και χωρίς κάποιο σχέδιο δράσης. Υπάρχει μια νέα ατζέντα καθώς είναι ηλίου φαεινότερον ότι ο “παλιός κόσμος” πρέπει να αντικατασταθεί από κάποιον άλλον. Το ζητούμενο βεβαίως είναι αν αυτό το νέο θα είναι καλύτερο από το παλιότερο. Ακόμα πιο σημαντικό όμως είναι αν το νέο πρόκειται να έρθει ομαλά με την συναίνεση του παλιού ή αν τελικά το παλιό δεν θέλει να αποσυρθεί και να χαθεί έτσι απλά αμαχητί. Στο πρώτο ερώτημα, αν το νέο θα είναι καλύτερο από το παλιό δεν μπορούμε να απαντήσουμε με σιγουριά αν και τείνουμε προς το θετικότερο. Στο δεύτερο όμως ερώτημα, αν δηλαδή το παλιό συναινεί στην αντικατάστασή του από το νέο, κατηγορηματικά μπορούμε να πούμε ότι δεν έχουμε καμία συναίνεση (ή όποια επιχειρήθηκε απέβη άκαρπη) και βαίνουμε προς μια σύγκρουση η οποία πιθανός μάλιστα να είναι άνευ προηγουμένου στα ποιοτικά της χαρακτηριστικά αλλά ιστορικά εφάμιλλη με τους δύο μεγάλους πολέμους και κυριότερα σε ότι έχει να κάνει με την φυσιογνωμία του κόσμου την επαύριο τόσο μεγάλων γεγονότων.
Τα οχτώ χρόνια της διακυβέρνησης Ομπάμα φαίνεται ότι ήταν τελικά τα χρόνια όπου το εγχείρημα για την αντικατάσταση της ΝΤΠ με μια νέα ατζέντα έγινε με μετριοπάθεια και διπλωματία. Εκπορευόμενη από την ταλαντούχα φύση αυτού του προέδρου στην ηπιότητα, την ικανότητά του να πατάει ελαφρά και επιδέξια σε πολλές βάρκες αλλά και την πειθώ του λόγου του, η προσπάθεια αυτή επικεντρώθηκε στο να μην προκαλέσει βίαιους τριγμούς και αναταράξεις τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ αλλά όσο και στις παγκόσμιες σταθερές. Ωστόσο και παρά την φαινομενική ηρεμία στην επιφάνεια, ο υπόγειος πόλεμος ανάμεσα στο “νέο” και το “παλιό” φούντωσε με το ξέσπασμα της περιόδου αυτής να καταλήγει σήμερα πια όχι μόνο στο προσκήνιο αλλά και στην ανάδειξή του σε μια νέα μορφή εθνικού ανταγωνισμού. Και μάλιστα μιλάμε για μία μορφή ανταγωνισμού που συντελείτε στην καρδιά της δυτικής Ευρώπης για πρώτη φορά μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο! Πρόκειται βέβαια για το δημοψήφισμα στην Βρετανία και την απόφαση για το Brexit. “Σκληρού” πιθανά μάλιστα τύπου όπως πρόσφατα διακήρυξε η Βρετανίδα πρωθυπουργός Τερέζα Μέι.
Όμως δεν έχουμε σκοπό εδώ να προχωρήσουμε σε λεπτομερείς αναλύσεις και να αναπτύξουμε την επιχειρηματολογία για αυτές τις απόψεις μας. Άλλωστε επανειλημμένα έχουμε αναπτύξει αυτές τις θέσεις μας κατά το παρελθόν στα διάφορα άρθρα μας. Έχουμε μάλιστα τονίσει ότι στο νέο ψηφιδωτό του κόσμου που θα αναδυθεί θα έχουμε δύο θερμά σημεία στον πλανήτη. Το ένα στην Ευρώπη και το άλλο στην Ασία και την Κίνα με ενδιάμεσο συνεκτικό χώρο την Μ. Ανατολή και τον Ισλαμικό κόσμο. Περιοχή που ωστόσο όσο και αν δείχνει ότι θα πρόκειται για τον πυρήνα των πραγμάτων, ουσιαστικά θα αφορά απλά τον χώρο όπου θα συμβούν διάφορες εξάρσεις. Εξάρσεις εκπορευόμενες όμως από τις άλλες δυο προαναφερθείσες περιοχές του πλανήτη και όπου αυτή, η Μ. Ανατολή και κεντρική Ασία δηλαδή, σύντομα μάλλον θα υποχωρήσουν από το προσκήνιο σε δεύτερο πλάνο ενδιαφέροντος καθώς οι εξελίξεις σε Ευρώπη και Κίνα προμηνύονται κατακλυσμιαίες για τα επόμενα χρόνια αρχής γενομένης από το 2017.
Και όταν μιλάμε για τα δύο νέα θερμά σημεία του πλανήτη που θα μας απασχολήσουν τα μάλα στο επόμενο διάστημα, μιλάμε κυριότερα και μεταξύ άλλων στην μεν περίπτωση της Ευρώπης για το Ευρώ-Ατλαντικό ρήγμα που σοβεί στο παρασκήνιο και το οποίο σταδιακά τείνει να μορφοποιηθεί εμφανώς στον παραδοσιακό σχηματισμό του Αγγλοσαξονικού μπλοκ έναντι των κεντροευρωπαϊκών δυνάμεων και κυρίως εναντίον της Γερμανοποιημένης Ευρώπης και ΕΕ και στην δε περίπτωση της Ασίας μιλάμε για την επιστροφή των ΗΠΑ στον Ειρηνικό με το βλέμμα καρφωμένο στην ...μεταφυσική κομουνιστική νέο ιμπεριαλιστική Κίνα.
Η εκλογή Τράμπ
Και ήρθε η ώρα του Ντόναλντ Τράμπ. Αν η περίοδος Ομπάμα λοιπόν υπήρξε αυτή που διαχειρίστηκε και προλείαινε και ίσως σε έναν βαθμό διεξήγαγε τους ήπιους και παρασκηνιακούς πολέμους σε αυτά τα δύο “μέτωπα” προσπαθώντας να φέρει την νέα ατζέντα “με το καλό”, τότε αυτή η νέα περίοδος, αυτή του Τράμπ, υπόσχεται ότι μάλλον θα μεταφέρει τα πράγματα στο επόμενο επίπεδο λειτουργώντας χωρίς ενδοιασμούς και περιστολές και σίγουρα όχι πάντα με το κάλο τρόπο... Αλήθεια, ποιο πρόσωπο εντός της Αμερικανικής πολιτικής σκηνής ή ακόμα καλύτερα ποιος “σώφρον” πολιτικός θα μπορούσε να φέρει σε πέρας μια τέτοια αποστολή που θα απαιτούσε ανατροπές ολκής για τα καθιερωμένα; Θα μπορούσε απροκάλυπτα το Αμερικανικό κατεστημένο και πολιτικό σύστημα να γίνει τόσο αιρετικό; ... μην έχουμε αυταπάτες, ο λαϊκιστής και εκκεντρικός, αυτός ο τρελός Τράμπ που τον “έχει φιλήσει ακόμα και ο διάβολος”, δεν είναι ο τυχάρπαστος εκατομμυριούχος που η έξαρση του λαϊκισμού τον έκανε πρόεδρο του πιο ισχυρού κράτους στον πλανήτη με το πιο περίπλοκο και δαιδαλώδες σύστημα εξουσίας. Απλά είναι ο τέλειος άνθρωπος για την τέλεια δουλειά! Ναι το Αμερικανικό κατεστημένο μπορεί τελικά να γίνει τόσο αιρετικό... με τον τρόπο του, τουλάχιστον ένα κομμάτι του. Το ότι ο Ομπάμα δεν κούνησε ούτε το τόσο δα προεδρικό του δαχτυλάκι για να μπλοκάρει όλες αυτές τις διαρροές που έθαψαν τελικά την “συντρόφισσα” Κλίντον στις εκλογές του 2016 σίγουρα υποψιάζει...
Να ξεκαθαρίσουμε όμως, η νομή της εξουσίας δεν είναι ξεκάθαρη και κατασταλαγμένη μέσα στις ΗΠΑ ούτε και στην διεθνοποιημένη διάστασή της που αλληλεπιδρά με τον υπόλοιπο κόσμο. Το Αμερικανικό κατεστημένο είναι διχασμένο. Κυρίως σε δύο πόλους. Υπάρχουν ακόμα οι θιασώτες της ΝΤΠ και φυσικά η άλλη πλευρά. Οι δεύτεροι ή για συντομία ας τους λέμε οι “νέοι”, αν και στην πραγματικά είναι οι παλιοί και παραδοσιακοί θιασώτες του δόγματος των μεγάλων δυτικών ναυτικών δυνάμεων και αστικών δημοκρατιών ή αλλιώς η καρδιά του βιομηχανικού βορά των ΗΠΑ, πήραν από το 2008 το πάνω χέρι στους συσχετισμούς ισχύος καθώς οι “παλαιοί”, θα τους πούμε έτσι χάριν συντομίας πάλι, βρέθηκαν υπόλογοι για το χάος που δημιούργησαν έχοντας κυριαρχήσει στα πολιτικά πράγματα σχεδόν από τα τέλη του 1970. Οι “παλαιοί” μάλιστα μπορεί και μέχρι κάποιου σημείου να συναίνεσαν με τους “νέους” σε μια αναθεώρηση της ατζέντας και όσο ηγούνταν ο μετριοπαθής Ομπάμα, οι αντιπαραθέσεις και οι αντιδράσεις τους παρέμεναν μετριασμένες. Ωστόσο όμως, η προσπάθεια τους, άκαρπη ευτυχώς, να σύρουν τις ΗΠΑ σε μια επέμβαση στην Συρία εγκλωβίζοντας σε τετελεσμένα τον Μπαράκ Ομπάμα και σε μια κλιμάκωση στην εμπλοκή τους στην Ουκρανία με επακόλουθα την αντιπαράθεσή τους με την Ρωσία, επέφερε το οριστικό διαζύγιο ανάμεσα στις δύο πλευρές που κορυφώθηκε με τις πιο πολωμένες εκλογές στην ιστορία των ΗΠΑ.
Διαβάζοντας κάποιος αυτές τις γραμμές θα μπορούσε να πει πως υπονοούμε ότι ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Ντόναλντ Τράμπ προέρχονται από τους ίδιους κύκλους επιρροών και εξουσίας. Δεν το υπαινισσόμαστε, το λέμε ευθέως! Όσο αιρετικό και αν ακούγεται, όσο διαφορετικοί και αν είναι οι δυο τους, όσο και αν εκπροσωπούν πράγματα εκ διαμέτρου αντίθετα, στο τέλος της ημέρας δεν θα έχει πολύ σημασία αν ο Τράμπ καταργήσει ας πούμε το Obamacare (το οποίο ανά πάσα στιγμή μπορεί να αναστήσει η επόμενη διακυβέρνηση) όσο σημασία θα έχει να μπορέσει ο Τράμπ να εφαρμόσει με το απαραίτητο θράσος την αναθεωρητική εξωτερική πολιτική που ουσιαστικά και αθόρυβα έστηνε όλα αυτά τα χρόνια ο Ομπάμα, αλλά και να προχωρήσει πέρα από αυτήν αίροντας χωρίς τον φόβο οποιουδήποτε κόστους (παίρνοντας το ανάθεμα των όποιων τριγμών χρειαστεί), όλων των εμποδίων που έβαζαν οι “παλαιοί” περιορίζοντας τις επιλογές του ήπιου Ομπάμα αλλά και καθυστερώντας τον στο να πετύχει τον αντικειμενικό σκοπό που δεν ήταν άλλος από την πλήρη αναθεώρηση του κόσμου της ΝΤΠ και σε γεωπολιτικό αλλά και σε γεωοικονομικό επίπεδο.
Είπαμε ο Τράμπ είναι το τέλειο πρόσωπο για αυτόν τον ρόλο όπως και η κυβέρνηση που έχει σχηματίσει, αφού η πλειοψηφία των προσώπων είναι μη πολιτικά πρόσωπα και άρα αδιάφορα στις έννοιες της φθοράς πολιτικού κεφαλαίου και της υστεροφημίας τους. Όσο και αν ακούγεται ακραίο όλο αυτό, να απαντήσουμε χαριτολογώντας ότι υπάρχει πρότερη εμπειρία ενός παρεμφερούς συσχετισμού και μάλιστα παραδείγματος πολύ Ελληνικού... η συνεργασία ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ!!!
Η εκλογή Τράμπ λοιπόν σηματοδοτεί την έλευση μεγάλων ανακατατάξεων σε παγκόσμιο επίπεδο και μας έχει ήδη δείξει τις διαθέσεις του. Το είπε ξεκάθαρα και στον λόγο της ορκωμοσίας του. Μεταξύ άλλων όμως θα σταθούμε σε δύο σημεία της τουλάχιστον ως τώρα ρητορικής του. Δύο σημεία απόλυτα συναφή με τα δύο θερμά σημεία που θα αναδυθούν και για τα οποία έχουμε μιλήσει επανειλημμένα. Την Ευρώπη με την ΕΕ και την Γερμανία από την μία και την Κίνα από την άλλη. Ο Τράμπ και για τα δύο αυτά θέματα έχει τοποθετηθεί με γλαφυρή σχεδόν εχθρική σαφήνεια και μάλιστα με μια κάποια χαρακτηριστική κυνική ωμή φαιδρότητα μέσω του είδους του λόγου εκείνου που είναι μοναδικά εξαιρετικά ικανός (και απολαυστικός κάποιες φορές) να αρθρώνει.
Δύσκολος δρόμος
Το 2017 λοιπόν έρχεται με άγριες διαθέσεις. Έρχεται; Πέρα από τον Τράμπ και τις ΗΠΑ υπάρχει και μια σωρεία άλλων θεμάτων που η συμπύκνωση και συγκέντρωσή τους δείχνει ότι αν αν μη τι άλλο το 2017 προδιαγράφεται τουλάχιστον έντονο αν όχι συνταρακτικό. Κρατάμε μια επιφύλαξη για την ένταση και το μέγεθος των γεγονότων καθώς θα υπάρξει σίγουρα σε διεθνές επίπεδο μια προσπάθεια για την διαχείριση καταστάσεων ενώ και στις ΗΠΑ θα πρέπει να ξεκαθαρίσει το τοπίο με τον πόλεμο που ήδη έχει στηθεί ενάντια στον Τράμπ. Οπότε το να τολμήσουμε να πούμε ότι όλο το παιχνίδι θα παιχτεί μέσα στις ΗΠΑ στο προσεχές διάστημα και του οποίου η έκβαση θα κρίνει το μέλλον του κόσμου, δεν είναι υπερβολή. Και μπορούμε να το θέσουμε κάπως έτσι: Αν επιβιώσει η διακυβέρνηση Τράμπ τους πρώτους εφτά-οχτώ μήνες τότε τα πράγματα θα εξελιχθούν ραγδαία και τόσο ανατρεπτικά που στο τέλος αυτής της μεταβατικής περιόδου που εγκαινιάζεται, πιθανά κάπου στο τέλος του 2020 με 2021, ο κόσμος θα μοιάζει τόσο αλλαγμένος σαν αυτόν της επαύριον ενός πολέμου!
Και μιλάμε για επιβίωση της διακυβέρνησης Τράμπ διότι η ανατροπή της ή ο εγκλωβισμός της μέσω ενός κατακλυσμιαίου γεγονότος ενορχηστρωμένου από τρίτα κέντρα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό των ΗΠΑ, όπως π.χ μια ραγδαία ανεξέλεγκτη κλιμάκωση με την Ρωσία ή μια κρίση γενικευμένων αναταραχών μέσα στην χώρα (οι κυβερνήσεις είναι γενικά ιδιαίτερα ευάλωτες στον πρώτο καιρό διακυβέρνησης τους) είναι ένα σενάριο που δεν θα πρέπει να αποκλείσουμε καθώς η πιθανότητα ο Τράμπ να “ευθυγραμμιστεί” με τις πάγιες και συνήθεις πολιτικές των ΗΠΑ είναι πολύ μικρή ως και αμελητέα. Τα αντίπαλα κατεστημένα εντός και εκτός ΗΠΑ το γνωρίζουν αυτό οπότε θα κινηθούν μάλλον αποφασιστικά και γρήγορα... εκτός και αν ο Τράμπ κινηθεί πολύ πιο γρήγορα από αυτούς και δημιουργήσει αυτός πρώτος τετελεσμένα.
Μια και μιλάμε όμως για τον Τράμπ, ας γίνουμε λίγο ωμοί κλέβοντας τον... προφανώς ο Τράμπ δεν είναι κανένα παιδαρέλι από τζάκι της Αμερικάνικης πολιτικής σκηνής που τα βρήκε όλα έτοιμα. Είναι ιδιαίτερα ευφυής, και μάλιστα τολμούμε να πούμε καπάτσος και κολοπετσομένος για να πιστεύει και ο ίδιος στις υπέρ πατριωτικού έως και φασιστικού τύπου μπούρδες που ξεστομίζει. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και στην εποχή των κοινωνικών μέσων δικτύωσης το επικοινώνημα είναι αυτό που έχει σημασία περισσότερο και από το ίδιο το περιεχόμενο. Αφενός να γεμίσει το σακούλι των ψήφων και αφετέρου να μπορέσει να υπάρξει το απαραίτητο πλαίσιο που θα μπορέσει να δικαιολογήσει την άσκηση εξουσίας με πυγμή. Μια πυγμή που πιθανά θα καταστεί πολύ αναγκαία και ωφέλιμη για τις αναθεωρητικές πολιτικές που σχεδιάζονται περιλαμβάνοντας και την προοπτική διαχείρισης θερμών καταστάσεων υπό την ομπρέλα βέβαια του πατριωτισμού... και τις ευλογίες του θεού.
Το πρόβλημα όμως σε όλο αυτό είναι ότι ο Τράμπ κινδυνεύει να εγκλωβιστεί από την ίδια του την ρητορική όσο και από το άμεσο περιβάλλον του που πιστεύει σε αυτήν και δεν είναι τόσο συνειδητοποιημένο όσο αυτός. Η υπόσχεσή του στην ομιλία της ορκωμοσίας του ότι θα εξαλείψει το εξτρεμιστικό Ισλάμ από προσώπου γης, μπορεί να καταστεί μια υπόσχεση που η υλοποίησή της δύναται να μεταμορφωθεί σε δογματισμό και τυφλό φανατισμό. Να έχουμε δηλαδή έναν αυτο εγκλωβισμό σε μια περιπέτεια που μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε μια μοντέρνα σταυροφορία φέρνοντας και παρασέρνοντας την ανθρωπότητα σε πραγματικά ανούσιες, ακραίες και πολύ επικίνδυνες καταστάσεις. Είναι μια πιθανότητα δυστυχώς υπαρκτή και δεν μπορούμε να την αποκλείσουμε. Μια πιθανότητα που αν επισυμβεί είναι προφανές ότι θα αλλάξει την φυσιογνωμία του κόσμου αλλά όχι στην θεμιτή κατεύθυνση. Στα μαθηματικά της επόμενης μέρας θα είναι τελικά μια εξέλιξη που θα ευνοήσει τους θιασώτες της ΝΤΠ, αυτούς που υποτίθεται δηλαδή ότι ο Τράμπ έρχεται να αντιμετωπίσει και σύμφωνα με την ρητορική του αλλά και σύμφωνα με τους πραγματικούς στόχους της διακυβέρνησης του έτσι όπως μέχρι εδώ επιχειρήσαμε να την προσεγγίσαμε.
Προς μια νέα αρχιτεκτονική παγκόσμιας ασφάλειας
Ο νέος, 45ος πρόεδρος των ΗΠΑ λοιπόν φαίνεται να συγκεντρώνει αυτός και η χώρα του τα φώτα της ιστορίας κάνοντας την χρονιά που έρχεται πολύ κρίσιμη και σημαντική. Οι δυναμικές υπάρχουν ήδη βέβαια ανεξάρτητα σε διάφορα επίπεδα και θέματα. Η δράση όμως του Τράμπ θα δείξει αν θα είναι ο καταλύτης και ο πολλαπλασιαστής ισχύος των γεγονότων. Η τροπή και η κατεύθυνση επίσης των πραγμάτων θα επηρεαστεί άμεσα. Και βέβαια ο στόχος πιθανά της κατεύθυνσης είναι περισσότερο από εύλογο να σκεφτούμε ότι αφορά στην διαμόρφωση ενός νέου μετά-νέο-ταξικού κόσμου. Μια νέα αρχιτεκτονική παγκόσμιας ασφάλειας πρόκειται να αναδυθεί λοιπόν και θα τολμήσουμε να την προσεγγίσουμε ως προσαρμοσμένη πιθανά πάνω σε έναν πιο μετριοπαθή καπιταλισμό με συντηρητικά και παραδοσιακά χαρακτηριστικά που θα άπτεται πάνω σε έναν εθνοκεντρικό κόσμο με μια ηπιότερη μορφή παγκοσμιοποιημένης οικονομίας αλλά και γεωπολιτικών συσχετισμών ενός διπολικού συστήματος, παρεμφερούς με αυτόν της μεταπολεμικής περιόδου. Και κάπου εδώ μάλλον θα μπει και η Ρωσία σαν ο έτερος παίχτης και δεύτερος πόλος αυτού του νέου συστήματος, συνεργατικός όμως αυτήν την φορά σε αντίθεση και αντιπαραβολή με τον ρόλο της πάλαι ποτέ κραταιάς Σοβιετικής Ένωσης της εποχής του ψυχρού πολέμου.
Είναι λοιπόν προφανές ότι στην προοπτική ενός τέτοιου σεναρίου, η θέση και η φύση πολλών πραγμάτων που σήμερα θεωρούμε ως αναπόσπαστες σταθερές της καθημερινότητας και της ζωής μας, πολύ πιθανά να αλλάξουν άρδην, άλλες να πάψουν να υπάρχουν και άλλες καινούργιες να εμφανιστούν. Συνοπτικά, συμπερασματικά και συμπυκνωμένα λοιπόν ας δούμε τις αλλαγές που πιθανά θα δούμε να εξελίσσονται τα επόμενα τρία τέσσερα χρόνια με αφετηρία το 2017 σε σχέση με το σενάριο αυτής της νέας αρχιτεκτονικής παγκόσμιας ασφάλειας όπως σκιαγραφήσαμε πιο πάνω.
Ευρωπαϊκή ένωση και Γερμανία
Αρχής γενομένης του Brexit που ένθερμος υποστηριχτής του αποδείχθηκε και ο Τράμπ, η ΕΕ δείχνει να μπαίνει σε μια δοκιμασία άνευ προηγουμένου σε πολλά επίπεδα. Η ύπαρξή της θα τεθεί υπό αμφισβήτηση και όλα θα εξαρτηθούν από την στάση της Γερμανίας απέναντι στα προβλήματα αυτά. Όσο αυτή όμως θα επιμένει στην Γερμανοποίηση της τόσο θα χάνει τον έλεγχό της. Δυστυχώς το πολιτικό αλλά και το σύστημα εξουσίας στην εν λόγω χώρα μάλλον θα υπερβάλει πάλι των δυνάμεών του και ως είθισται θα οδηγηθεί αναπόφευκτα σε αυτοκαταστροφικές ατραπούς παρασέρνοντας και το σύνολο της ΕΕ στην διάλυσή της. Στην καλύτερη περίπτωση σε μια συρρίκνωση τόσο της ίδιας όσο και μιας μεταλλαγμένης και μικρής ενώσεως της οποίας πάλι θα ηγείται αλλά με περιορισμένη διεθνή οικονομική και πολιτική ισχύ. Το ακραίο σενάριο της στρατιωτικοποίησης της ΕΕ υπό την κυριαρχία της εν λόγου χώρας (η οποία επιχειρείται και αποτελεί έναν από τους κρίσιμους παράγοντες που ώθησε την Βρετανία στο Brexit) αποτελεί μια σοβαρή πιθανότητα που αυτομάτως θα θέσει σε αχρηστία το ΝΑΤΟ. Στην περίπτωση αυτή μια θερμή αντίδραση και κλιμάκωση από την Ρωσία αλλά και τις ΗΠΑ μαζί με την Βρετανία δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Ηνωμένο Βασίλειο
Το Ηνωμένο Βασίλειο και μετά την απόφασή του να οδηγηθεί εκτός Ευρωπαϊκής Ενώσεως με το μεταναστευτικό να αποτελεί την αφορμή για το Brexit παρά το αίτιο για άλλους πολύ πιο σοβαρούς λόγους όπως π.χ η προσπάθεια των Βρυξελλών να βάλουν χέρι στα πετρέλαια του Β. Ατλαντικού και τον υπερπόντιο πρώην αυτοκρατορικό πλούτο της χώρας, η προσπάθεια επίσης στρατιωτικοποίησης της ΕΕ υπό την σκέπη της Γερμανίας με την ταυτόχρονη απαξίωση του ΝΑΤΟ, οδηγεί υποχρεωτικά σε μια πορεία που μπορεί μεν να φαντάζει μοναχική, ωστόσο και αναπόφευκτα θα ενεργοποιήσει τα αυτοκρατορικά αντανακλαστικά της χώρας αυτής αλλά προφανώς και τις μνήμες των δύο μεγάλων πολέμων με ότι το τελευταίο αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την στάση της απέναντι στην Ευρώπη και κυρίως την Γερμανία. Προφανώς επιστρέφουμε σε εκείνη την φυσική τάξη πραγμάτων όπου Βρετανία και Γερμανία βαίνουν προς έναν ξεκάθαρο όσο και παραδοσιακό ανταγωνισμό. Αναμφίβολα λοιπόν η Βρετανία αναμένεται να επιστρέψει δριμύτερη στο διεθνές σύστημα ισορροπιών με την παρουσία της να κρίνεται μάλλον καταλυτική στις εξελίξεις επιδιώκοντας να μορφοποιήσει εκ νέου τα παραδοσιακά της συμφέροντα αλλά και τις επιρροές της ανά τον κόσμο. Αναπόφευκτα οι ΗΠΑ του Τράμπ θα τεθούν με θέρμη στο πλευρό της με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την γεωπολιτική πραγματικότητα στην Ευρώπη και τον κόσμο. Σε ότι μας αφορά, η προσπάθεια να αυξήσει τις επιρροές της η Βρετανία στην περιοχή και την χώρα μας πρέπει μάλλον να είναι αναμενόμενες και ουδενί να υποτιμηθούν.
Γαλλία
Η Γαλλία αυτή την στιγμή και υπό το υπάρχον πολιτικό σύστημα των Ευρω σοσιαλιστών και της Ευρωπαϊκής δεξιάς, ίσως να είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που πραγματικά να αγωνιά για την τύχη της ΕΕ με την μορφή που έχει ως έχει. Μεγάλα τα προβλήματα στην οικονομία της που σοβούν και η παραμικρή αναστάτωση η τριγμός μπορεί να την φέρει σε ακόμα πιο δεινή θέση από αυτήν που βρίσκεται. Θα υποσχεθεί τα πάντα στους πάντες (ακόμα και σε εμάς) προκειμένου να κρατήσει τα πράγματα όρθια, θα εξαντλήσει την επιρροή της στα διάφορα όργανα της ένωσης, αλλά μάλλον τελικά η ισχύ της είναι πολύ περιορισμένη όταν το ύψος της αναμετριέται με αυτό της Γερμανίας. Αν και στρατιωτική δύναμη που διαθέτει πυρηνικά, μοιάζει περισσότερο με την Γαλλία του Βισύ που δεν μπορεί όχι μόνο να χαλιναγωγήσει την Γερμανία αλλά καταντάει να χάνεται στον ίσκιο του ίδιου του φοβικού εαυτού της. Κάπως έτσι η περιγραφή αυτή μπορεί να αποτυπώσει τα πραγματικά αίτια για τους λόγους όπου ο ευρωσκεπτικισμός στην χώρα αυτή αυξάνεται μέρα με την ημέρα φέρνοντας την ακραία Μαρίν Λεπέν όλο και πιο κοντά στην εξουσία.
Αν και θεωρούμε ότι η Λεπέν παρόλο που θα μπορέσει να προηγηθεί στον πρώτο γύρο των επερχόμενων εκλογών τον Απρίλιο του 2017, τελικά δεν θα μπορέσει μάλλον να επικρατήσει και να πάρει την προεδρία της χώρας. Ωστόσο η ανάδειξη της σε πρόσωπο κλειδί για τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας θεωρείται δεδομένη και οι πιέσεις που θα ασκηθούν στον νέο πρόεδρο, πιθανά τον Φιγιόν, θα είναι σημαντικές. Σε συνδυασμό με την ρευστότητα του γεωπολιτικού περίγυρου ωστόσο αλλά και την σκλήρυνση της προεδρίας που αναγκαστικά θα επιδείξει για να αντιμετωπίσει τα διάφορα εσωτερικά ζητήματα, η πολιτική σταθερότητα της Γαλλίας θα δοκιμαστεί σημαντικά αποτραβώντας την από τις εξελίξεις στην Ευρώπη και οδηγώντας την πιθανά στην παράδοση στους Ευρωσκεπτικιστές σε ύστερο χρόνο του 2017 όταν πια τα πράγματα θα έχουν οδηγηθεί σε ιδιαίτερα κρίσιμα επίπεδα. Σε αυτό το σημείο και στην προσπάθεια της η Γαλλία να ανακτήσει το χαμένο έδαφος στους ανταγωνισμούς, είναι πιθανό να στραφεί σε μια ευθεία αντιπαράθεση με την Γερμανία (πιθανά και θερμή), ιδίως αν η τελευταία επιχειρήσει την πλήρη χειραφέτησή της από την “δυτική ομπρέλα”.
Ρωσία
Η Ρωσία θα αποτελέσει τον κρίσιμο παίχτη σε αυτό το νέο ψηφιδωτό που ψηλαφούμε σιγά σιγά. Να το πούμε απλά: Χωρίς την Ρωσία σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ, οι τελευταίες θα σκεφτούν δις τις όποιες ενέργειές τους τόσο στο ένα θερμό σημείο που αναφερθήκαμε, δηλαδή την Ευρώπη, όσο και το άλλο, δηλαδή την Κίνα. Η Ρωσία αναμφίβολα κερδίζει πολλά από την κατάσταση όπως είναι τώρα. Αφενός διαθέτει μεγάλο συναλλαγματικό απόθεμα σε Ευρώ και δεν θέλει να το δει να μετατρέπεται σε χαρτάκια λόγω κάποιας περιπέτειας του νομίσματος. Αφετέρου και παρά τις κυρώσεις της δύσης και της ΕΕ λόγω Ουκρανικού ζητήματος, συνεχίζει να κερδίζει πολλά από την ενέργεια και τις εμπορικές της σχέσεις με την Γερμανία και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες.
Σε ότι αφορά την Κίνα, οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες είναι πολύ καλές και πολύ προσοδοφόρες οικονομικά για την Μόσχα.
Πολλοί θα ήταν αυτοί που θα θέλανε να δούνε την Ρωσία με τις ΗΠΑ να φτάνουν σε μία αναμέτρηση, ωστόσο και παρά τις προκλήσεις (και παγίδες) οι ΗΠΑ υπό τον Ομπάμα μέχρι τώρα αλλά και η Ρωσία κατάφεραν επιμελώς να αποφύγουν μια τέτοια κατάληξη και τα σενάρια που θέλουν τις δύο πλευρές να έχουν ουσιώδη συνεργασία και επικοινωνία στο παρασκήνιο δείχνουν εκ του αποτελέσματος να είναι κάτι περισσότερο από πραγματικότητα.
Η έλευση όμως του Τράμπ με τις πολλές “επιθέσεις” φιλίας προς τον Πούτιν και τανάπαλιν, δείχνουν ότι η προοπτική οι δύο πλευρές να τα βρουν πιο στενά, με αφορμή πιθανά το εξτρεμιστικό Ισλάμ, είναι όχι μόνο ορατή αλλά και σχεδόν βέβαιη. Κάπως έτσι ίσως η Ρωσία μπει στον πειρασμό να διεκδικήσει την νέα προνομιούχα θέση της σε αυτήν την νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που περιγράψαμε πιο πάνω έστω και αν το κόστος για αυτήν την επιλογή της μπορεί να είναι πρόσκαιρα βαρύ καθώς αναμένεται να ανατρέψει τους παρόντες συσχετισμούς με Ευρώπη και Κίνα.
Ιδίως με την δεύτερη το διακύβευμα μπορεί να είναι πολύ μεγάλο. Πολλά θα εξαρτηθούν από το πως θα στηθεί η σχέση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ρωσία με την προσθήκη της Βρετανίας σε αυτό το σχήμα να μην αποκλείεται. Ωστόσο οι εξελίξεις εδώ θα αργήσουν να δρομολογηθούν και πιθανότατα θα δούμε το αποκρυστάλλωμα προς το 2018 ή και το 2019 αν και οι τάσεις θα διαφανούν σύντομα.
Κίνα
Η Κίνα έχει μπει για τα καλά στο μάτι των ΗΠΑ ήδη από την εποχή της προεδρίας Ομπάμα ο οποίος και σηματοδότησε την επιστροφή της χώρας στον Ειρηνικό. Μια επιστροφή πολιτική αλλά κυρίως στρατιωτική που διεξήχθη στον ίσκιο της Μ. Ανατολής και της Ουκρανίας. Μα το σημαντικότερο όμως, συνοδεύτηκε από την σιωπή, ένοχη, της Ρωσίας!
Είναι γνωστός ο κυβερνοπόλεμος που διεξάγεται εδώ και καιρό ανάμεσα στις δύο αυτές χώρες (ΗΠΑ-Κίνα) όπως επίσης είναι γνωστό και το “χτίσιμο” μιας στρατιωτικής κλιμάκωσης ανάμεσα στις δυο πλευρές στην Σινική θάλασσα και αλλού στον Ειρηνικό. Δεν πρόκειται εδώ να αναλύσουμε τις αιτιάσεις που κρύβονται πίσω από τις σχέσεις των δύο χωρών. Το θέμα αυτό το έχουμε εξαντλήσει εκτεταμένα στο παρελθόν. Αυτό όμως που πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι ο Τράμπ έχει ανοιχτά τοποθετηθεί ενάντια της Κίνας ανοίγοντας μάλιστα με προβοκατόρικο τρόπο θέμα με την Ταϊβάν που αποτελεί κόκκινο πανί για το Πεκίνο. Οι σχέσεις λοιπόν ανάμεσα στις δύο χώρες με την έλευση του Τράμπ περνάνε στο επόμενο επίπεδο επιδείνωσης και ο ακήρυχτος υπόγειος πόλεμος όσο και αυτός των κλιμακώσεων περνάει πιθανά και πολύ γρήγορα στην φάση του εμφανούς ψυχρού πολέμου. Τα ερωτήματα τώρα είναι: Θα μείνει σε αυτό το σημείο η κλιμάκωση ή μήπως η θερμή κατάληξη εμφανίζεται πια στον ορίζοντα; Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα και βέβαια θα ήταν λάθος να το ξεπεράσει κάποιος με ελαφρότητα.
Στην νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας πάντως η Κίνα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θα έχει εποικοδομητικό ρόλο τουλάχιστον με την παρούσα της μορφή. Δεν είναι μόνο το μέγεθός της και ο τρόπος που είναι στημένη η οικονομία της που συνηγορούν σε κάτι τέτοιο, αλλά κυρίως γιατί η σύγχρονη Κίνα είναι ένα γνήσιο τεκνό του μεγάλου κεφαλαίου της ΝΤΠ και ο ρόλος της και η φυσιογνωμία της αφορούν περισσότερο τον κόσμο αυτής της εποχής.
Ένα άλλο ερώτημα που είναι πολύ σημαντικό, είναι του τί θα γίνει αν ο Τράμπ προχωρήσει σε προστατευτισμό της Αμερικάνικης αγοράς βάζοντας δασμούς σε Κινέζικα και Γερμανικά προϊόντα. Τι θα σημάνει κάτι τέτοιο για την προβληματική εδώ και καιρό 2η παγκόσμια οικονομία, δηλαδή την Κινέζικη; Βέβαια τι θα σημάνει και για την Γερμανική οικονομία με τις πολλά προβληματικές της τράπεζες (αυτές που ήδη οι ΗΠΑ κυνηγάνε βάζοντας διάφορα εξοντωτικά πρόστιμα); Μήπως και με αφορμή μια τέτοια εξέλιξη Γερμανία και Κίνα έρθουν πιο κοντά σε επίπεδο όχι μόνο οικονομικό και πολιτικό αλλά και σε άλλα φέρνοντας τις δύο χώρες σε ένα ισχυρό γεωπολιτικό φλερτ; Τι θα σημάνει κάτι τέτοιο ιδίως αν η Γερμανία προχωρήσει σε στρατιωτικοποίηση της ΕΕ;
Και για του λόγου το αληθές και ενώ γραφόντουσαν αυτές οι Γραμμές, το σχόλιο από τον αντικαγκελάριο και ηγέτη του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Ζίγκμαρ Γκάμπριελ με αφορμή την ομιλία του Τράμπ κατά την ορκωμοσία του είναι δηκτικό των όσων λέμε. Είπε “η Γερμανία θα χρειαστεί μια νέα οικονομική στρατηγική, προσανατολισμένη στην Ασία, σε περίπτωση που η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ αρχίσει έναν εμπορικό πόλεμο με την Κίνα...” προειδοποιώντας ότι επίκειται μια δύσκολη περίοδος στις διεθνείς σχέσεις.
Αναπόφευκτα η Κίνα διαβάζει όλα αυτά τα πράγματα (και ακόμα πολλά περισσότερα που μπορεί να γνωρίζει) και η εκτίμηση είναι ότι τα πράγματα στην περιοχή δεν κρίνονται ευοίωνα. Ωστόσο και ενώ το 2017 θα σημαίνει μια κρίσιμη τροπή στις Αμερικάνο Κινεζικές σχέσεις, το πλήρες ξεδίπλωμα των γεγονότων αυτών δεν θα το δούμε να ξεδιπλώνεται άμεσα αλλά πιθανά προς τα τέλη του έτους και πιο πολύ προς το 2018.
Ιταλία
Όλοι γνωρίζουμε για την κατάσταση των Ιταλικών τραπεζών και αυτό είναι κάτι που λέγεται. Αυτό όμως που δεν λέγεται γιατί απλά είναι τρομακτικό, είναι ότι η Ιταλία δεν μπορεί να διασωθεί με παρεμφερές μοντέλο αυτού της Ελλάδας καθώς οι πόροι για τα μεγέθη που θα απαιτηθούν είναι τεράστιοι και απλά δεν υπάρχουν στην ΕΕ ή τουλάχιστον κανένας δεν είναι διατεθειμένος να τους διαθέσει καθώς αυτό θα ήταν μια πράξη σχεδόν αυτοκτονική και για τον ίδιο τον διασώστη.
Διάσωση της Ιταλίας θα σήμαινε πιθανά κούρεμα όχι μόνο καταθέσεων σε μια από τις μεγαλύτερες οικονομίες όχι μόνο της Ευρώπης αλλά και του κόσμου. Προφανώς αυτή θα ήταν μια άκρος επικίνδυνη εξέλιξη για την ευρύτερη σταθερότητα στην ΕΕ καθώς η πράξη αυτή ή και μόνο η ιδέα αυτής δεν θα ήταν τίποτα παραπάνω από την πέτρα του σκανδάλου που θα οδηγούσε με ακόμα μεγαλύτερη σιγουριά και μαθηματική ακρίβεια την χώρα εκτός Ευρωζώνης, ενισχύοντας έτσι περαιτέρω τον ευρωσκεπτικισμό στην χώρα αυτή την στιγμή μάλιστα που ο βιομηχανικός βοράς και σημαντικό μέρος της ελίτ της είναι ήδη στα κάγκελα για τα δεινά που το σκληρό ευρώ προκάλεσε στην οικονομία της χώρας.
Το σύστημα εξουσίας και ο πολιτικός όμως κόσμος της Ιταλίας είναι αρκετά περίπλοκος για να φτάσει έτσι ανεμπόδιστα σε τέτοιες ακραίες καταστάσεις η χώρα. Ωστόσο στο νέο γεωοικονομικό περιβάλλον της εποχής Τράμπ σε συνδυασμό με την πολιτική αβεβαιότητα που επικρατεί στην χώρα μετά το δημοψήφισμα και την ήττα-απόσυρση του Ματέο Ρέντσι, οι εξελίξεις μπορεί να καταστούν ραγδαίες και η Ιταλία να γίνει η επόμενη χώρα μετά την Βρετανία που θα αποχωρίσει από την ΕΕ και την ευρωζώνη. Εξέλιξη βέβαια που θα έχει πολύ πιο τρικυμιώδη αντίκτυπο για την ΕΕ, το Βερολίνο αλλά και όλο το κόσμο σε σύγκριση με αυτού του Brexit καθώς η Ιταλία αποτελεί μέρος του σκληρού πυρήνα της Ευρωζώνης και η αποχώρησή της από αυτήν μόνο δραματικά σενάρια μπορεί να φέρει για το μέλλον της ένωσης.
Άλλες Ευρωπαϊκές χώρες
Από την ρευστή πολιτικά Ισπανία μέχρι την έξαρση του ευρωσκεπτικισμού και της ξενοφοβίας στην Ολλανδία και τις κεντροευρωπαϊκές χώρες (Αυστρία, Ουγγαρία), την επιδείνωση των Ευρω Πολωνικών σχέσεων και την θολότητα στην Ουκρανία, τα σημάδια για την ομαλότητα και την σταθερότητα στην Ευρώπη και την ΕΕ δεν είναι διόλου θετικά και ευοίωνα. Και ας είμαστε ξεκάθαροι. Το μεταναστευτικό είναι το εύκολο άλλοθι για το μεγαλύτερο μέρος όλης αυτής της αναμπουμπούλας κυρίως στην κεντρική Ευρώπη (και λιγότερο στην περιφέρεια που πλήττεται περισσότερο από αυτό το φαινόμενο).
Ο πυρήνας του προβλήματος είναι ένας και μπορεί να συμπυκνωθεί στην εξής λαϊκή ρήση: “Ο έρωτας περνάει πρώτα από το στομάχι”. Δηλαδή, ο έρωτας του Ευρωπαϊκού ιδεώδους έχει πληγεί από τα άδεια στομάχια των Ευρωπαϊκών λαών και κρατών. Οι εμμονικές νεοταξικές, νεοσυντηρητικές πολιτικές της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών αλλά κυριότερα της Γερμανίας, έχουν οδηγήσει στην πιο ηλίθια διαχείριση που θα μπορούσε της οικονομικής ύφεσης στην Ευρώπη ωθώντας την για άλλη μια φορά σε μεγάλες και επικίνδυνες περιπέτειες. Μερίδιο ευθύνης βέβαια σε όλα αυτά έχει και η κοντόφθαλμη όσο και φοβική πολιτική της Γαλλίας για την οποία μιλήσαμε πιο πριν.
Και φτάνει η ώρα που ο πολλά γνωστός Ντάισενμπλουμ και μπροστά στο φάσμα το κόμμα του να μην εκλεγεί στην χώρα του στις επικείμενες εκλογές φέρνοντας σε αμφιβολία ύπαρξης την θέση του σε αυτό το γελοίο και υποκριτικό και τυπικά μη θεσμοθετημένο όργανο που ονομάζεται Γιούρογκρουπ, είπε πως είναι καιρός να δούμε πώς μπορούμε να βάλουμε λεφτά στις τσέπες των Ευρωπαίων! Δυστυχώς όμως τον Ρουβίκωνα τον έχουμε ήδη διαβεί στην Ευρώπη και είναι μάλλον αργά πια για δάκρυα. Όλα αυτά μάλιστα ενταγμένα στην νέα εποχή Τράμπ είναι ηλίου φαεινότερον ότι δεν θα έχουν καλή κατάληξη για την ΕΕ και δυνητικά ακόμα και για την ίδια την ειρήνη και την σταθερότητα στην γηραιά ήπειρο.
ΝΑΤΟ
Για το ΝΑΤΟ τα πράγματα δεν προμηνύονται θετικά. Προφανώς και ο Τράμπ δεν έχει καμία διάθεση να το διαλύσει. Στην ομιλία της ορκωμοσίας του έκανε λόγο όμως για συμμάχους και όχι για τους συμμάχους του ΝΑΤΟ ως είθισται. Και η αλήθεια είναι ότι πράγματι το ΝΑΤΟ δεν κινδυνεύει από τον Τράμπ, τουλάχιστον άμεσα. Το πρόβλημα όμως είναι ότι το ΝΑΤΟ είναι πια ευρωκρατούμενο. Η Γερμανία με τους διάφορους παρατρεχάμενους και τους φωστήρες της έχει τον έλεγχο του Ευρωπαϊκού μπλοκ μέσα στην συμμαχία. Μπορεί οι ΗΠΑ να έχουν την στρατιωτική ισχύ αλλά δεν έχουν πια την καταλυτική εκείνη πολιτική ισχύ και επιρροή μέσα στον οργανισμό όπως τις προηγούμενες δεκαετίες.
Από την άλλη θα φαντάζει πολύ άβολο τόσο για τις ΗΠΑ αλλά και για την Γερμανία η συνύπαρξή τους στον οργανισμό αν ο οικονομικός πόλεμος ανάμεσα στις δύο χώρες περάσει στο επόμενο επίπεδο. Θα μπορούσε η Γερμανία μαζί με τους στενούς συμμάχους της σε μια τέτοια περίπτωση να αναστείλουν την συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ, αν όχι ολοκληρωτικά τουλάχιστον από το στρατιωτικό σκέλος του; Έχουμε προηγούμενο και με την Γαλλία αλλά και με την Ελλάδα οπότε τεχνικά ναι κάτι τέτοιο είναι δυνατόν. Εφικτό; Ναι και εφικτό είναι, ιδίως αν η Γερμανία θέλει να δημιουργήσει πονοκεφάλους στις ΗΠΑ και να απειλήσει ευθέως την ύπαρξη του οργανισμού και εμμέσως βέβαια την ίδια την στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη.
Πάντως οι Γερμανοί έχουν προχωρήσει σε προπαρασκευαστικές βολές αμφισβήτησης (ήπιες τουλάχιστον μέχρι τώρα) για το ΝΑΤΟ από παλαιότερα. Με αυτές τις βολές μάλιστα να πυκνώνουν ιδιαίτερα από την επομένη του δημοψηφίσματος για το Brexit. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι Γερμανία και κάποιες άλλες χώρες μιλάνε ευθέως για στρατιωτικοποίηση της ΕΕ. Αν όντως προχωρήσει κάτι τέτοιο άμεσα, που όλα δείχνουν ότι προχωράει γοργά από την γραφειοκρατεία των Βρυξελλών, τότε είναι σχεδόν αυτονόητο και εύλογο ότι η ύπαρξη του ΝΑΤΟ θα τεθεί υπό σοβαρή αμφισβήτηση.
Βέβαια τα σενάρια εδώ είναι πολλά, αλλά, ένα πιθανό είναι αυτό που λέει ότι το ΝΑΤΟ δεν θα διαλυθεί αλλά μάλλον θα αλλάξει πολύ. Πιθανά θα μικρύνει με την αποχώρηση αρκετών ευρωπαϊκών κρατών ακολουθώντας μέχρις κάποιου σημείου και σε παράλληλες διαδρομές την τύχη της ΕΕ και της ευρωζώνης. Η θέση επίσης της Τουρκίας τίθεται εν αμφιβόλω με την φυσιογνωμία της όπως αυτή εξελιχθεί στο άμεσο μέλλον να δρα καταλυτικά προς αυτήν την κατεύθυνση. Μια εξέλιξη βέβαια που θα έχει αρνητικές συνέπειες για εμάς και την σταθερότητα στην περιοχή.
Ισλαμικός κόσμος και Μέση Ανατολή
Το μέλλει γενέσθαι σε αυτόν τον ευρύτερο χώρο που περιλαμβάνει και την Τουρκία, είναι σχετικά περίπλοκο και πολυδιάστατο και θα το εξετάσουμε ανεξάρτητα στο μέλλον. Ωστόσο να συμπυκνώσουμε λέγοντας ότι μπορούμε να περιμένουμε σε βάθος χρόνου με αφετηρία την τρέχουσα χρονιά (2017), αλλαγές συνόρων στην Μ. Ανατολή, πιθανά δημιουργία Κουρδικού κράτους, ραγδαίες εξελίξεις με τριγμούς γεωπολιτικούς και οικονομικούς στα γαλαζοαίματα καθεστώτα του κόλπου, πιθανότητα κλιμακούμενων ανταγωνισμών και συγκρούσεων στην κεντρική Ασία, νέο ισχυροποιημένο και διεθνοποιημένο ρόλο του Ιράν (και παρά της αντίθετης ρητορικής Ισραήλ και Τράμπ) και τέλος μια κλιμάκωση της βίας με εκτεταμένα χαρακτηριστικά σε περιοχές που δρουν εξτρεμιστικές Ισλαμικές ομάδες και ο ISIS. Ωστόσο για το ISIS μπορούμε να πούμε ότι το φάσμα της οριστικής ήττας του στην Μ. Ανατολή είναι πλέον ορατό και μάλλον η δράση του θα περιοριστεί στην βόρειο Αφρική συνδέοντας την τελική του μοίρα (και της Τουρκίας) με τις χώρες του κόλπου και την Σ. Αραβία όπου οι υπόγειες τους διαδρομές συναντιούνται σε πολλά σημεία. Εξέλιξη που από την διαχείριση της από τις ΗΠΑ σε μια συντονισμένη πιθανά δράση μαζί με την Ρωσία, μπορεί να αναδείξει μια τελείως νέα κατάσταση στον Ισλαμικό κόσμο όπου θα κυριαρχήσουν οι εσωτερικοί εθνικοί πια ανταγωνισμοί χωρίς να αποκλειστεί η πιθανότητα να δούμε και θερμές εξάρσεις αλλά και τελείως νέες και άνευ προηγουμένου τοποθετήσεις κρατών σε συμμαχίες με την Κίνα, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ με την Ρωσία.
Αυτό που μπορούμε μεταξύ άλλων να πούμε και σε ότι αφορά την παρουσία του Ισλαμικού κόσμου στην νέα αυτή αρχιτεκτονική παγκόσμιας ασφάλειας για την οποία συζητάμε, είναι ότι και καταρχήν θα υπάρξει προσπάθεια να ανατραπεί πλήρως η ατζέντα της ΝΤΠ στην περιοχή της Μ. Ανατολής και κεντρικής Ασίας η οποία προέβλεπε την συσχετισμένη με το πετροδόλαρο μονοπωλιακή πολιτική των πόρων ενέργειας από την Σ. Αραβία και τις άλλες γαλαζοαίματες οικογένειες του κόλπου. Κατ επέκτασιν και οι πολιτικές για την δημιουργία ενός νέου μεταμοντέρνου χαλιφάτου με τοποτηρητή πιθανά μια νέο Οθωμανική Τουρκία κάτω από την σκέπη του οποίου θα πραγματώνονταν η πρώτη συνθήκη, το μονοπώλιο δηλαδή ενέργειας και εξουσίας στην περιοχή, φαίνονται όχι να βρίσκεται απλά σε αμφισβήτηση, αλλά να έχει ήδη αναχαιτιστεί από τις μέχρι τώρα πολιτικές της “ωμής” Ρωσίας, των “διπλωματικών” ΗΠΑ και του “εξημερωμένου” Ιράν. Με την ύπαρξη μάλιστα και την εμφάνιση του ISIS να αποτελεί την μετεξελιγμένη έκβαση της αραβικής άνοιξης αλλά και την απάντηση των θιγμένων τόσο εντός όσο και εκτός του Ισλαμικού κόσμου απέναντι σε αυτήν την νέο ερχόμενη πραγματικότητα που ανέτρεψε τους αρχικούς σχεδιασμούς.
Τουρκία
Η Τουρκία προφανώς καθίσταται από τους πιο ζημιωμένους της νέας αυτής αρχιτεκτονικής ασφαλείας καθώς ελλοχεύουν και βαθύτεροι γεωπολιτικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με το Κουρδικό αλλά και την απώλεια ισχύος στην περιοχή καθώς φαίνεται να μένει και εκτός της νομής των ενεργειακών ή τουλάχιστον να αισθάνεται ριγμένη. Ριγμένη βέβαια αισθάνεται και από το Ισραήλ το οποίο με κανέναν τρόπο δεν θέλει να δει μια γιγαντωμένη Τουρκία στα βόρια της η οποία θα μπορούσε να ελέγχει και τις ροές του δικού του νέου ενεργειακού χάρτη που αναπτύσσει στην περιοχή εκμεταλλευόμενο τα δικά του κοιτάσματα. Και το τελευταίο βέβαια αυτό με τον νέο υπουργό εξωτερικών των ΗΠΑ Ρέξ Τίλερσον να είναι πρώην διευθυντικό στέλεχος της Exxon Mobil (με τις παγωμένες επενδύσεις στην Ρωσία λόγω των κυρώσεων όπου και αυτή με την σειρά της συνεργάζεται στενά με το Ισραήλ στα ενεργειακά θέματα) αλλά και σε συνδυασμό με την διακηρυγμένη θέση του Τράμπ για περαιτέρω σύσφιξη των Αμερικάνο-Ισραηλινών σχέσεων, αποκτάει ιδιαίτερο νόημα καθιστώντας τα περί ευνοϊκής σχέσεως ΗΠΑ Τουρκίας τουλάχιστον γελοία αν μη τι κατευθυνόμενα από συμφέροντα που θέλουν να δημιουργήσουν εντυπώσεις κυρίως εντός της χώρας μας.
Θα τολμήσουμε μάλιστα να πούμε ότι οι πιθανότητες να επιδεινωθούν οι σχέσεις ανάμεσα σε αυτές τις δύο χώρες είναι περισσότερο πιθανές τώρα μέσω και της πιο ωμής ρητορικής Τραμπ και μάλλον η υπολογισμένη μεταστροφή της Τουρκίας προς την Ρωσία με την ελπίδα ότι θα μπορέσει κάτι τέτοιο να λειτουργήσει ως κατευναστική γέφυρα στην πιθανά νέο αναδυόμενη συνεργατική σχέση ΗΠΑ - Ρωσίας για την βελτίωση των Αμερικάνο-Τουρκικών σχέσεων, θα πέσει το πιθανότερο στο κενό. Εν εν ευθέτω χρόνω χρόνο όμως.
Όλα αυτά κάνουν ιδιαίτερα νευρική την Τουρκία η οποία και μετά την απόπειρα πραξικοπήματος βρίσκεται και υπό την απειλή μιας οικονομικής κρίσης έως και κατάρρευσης. Ο Ερντογάν έτσι προχωράει σχεδόν βουλιμικά στην περαιτέρω σκλήρυνση του μετατρέποντας την διακυβέρνησή του σε καθεστώς δικτατορικό. Και μάλιστα μόλις πρόσφατα κατάφερε να περάσει την πολυπόθητη για αυτόν αναθεώρηση του συντάγματος συγκεντρώνοντας υπερ εξουσίες στον πρόεδρο και άρα στον ίδιο.
Δυνητικά όλο αυτό το σκηνικό στην Τουρκία προκαλεί ανησυχίες και περισσότερες θα πρέπει στην Ελλάδα καθώς και για να το συμπυκνώσουμε, γνωρίζουμε καλά ότι όταν η Τουρκία κρυολογεί γυρίζει και φτερνίζεται στα μούτρα της Ελλάδας. Πόσο μάλλον αν αρρωστήσει βαριά από... λύσσα, θα δαγκώσει;
Δυστυχώς λοιπόν η επιδείνωση στα Ελλήνο-Τουρκικά όχι μόνο είναι πιθανή αλλά συντρέχουν και λόγοι πολλοί όπου θα πρέπει να θεωρείται σχεδόν βέβαια μια θερμή κατάληξη στο μέλλον έστω ακόμα και αν η Αθήνα επιλέξει πολιτικές κατευνασμού για να αποφύγει τα χειρότερα.
Ελληνισμός (Ελλάδα και Κύπρος)
Και μια και μπήκαμε στα Ελληνο-Τουρκικά να περάσουμε και στην Ελλάδα. Η αλήθεια είναι ότι το 2017 θα αποτελέσει μια χρονιά κρίσιμης καμπής για την χώρα μας για πολλούς και διάφορους λόγους. Ωστόσο και κατά κύριο λόγο τα οικονομικά ζητήματα θα συνεχίσουν να απασχολούν αν και τα εθνικά θέματα αρχής γενομένης από τις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό θα ανέλθουν σιγά σιγά στην κορυφή του ενδιαφέροντος και των προτεραιοτήτων της χώρας.
Όπως είπαμε και πιο πάνω, θεωρούμε ότι αργά η γρήγορα τα Ελληνο-Τουρκικά θα αποκτήσουν κρίσιμη σημασία καθώς οι διαδικασίες για την επίτευξη της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας θα βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη.
Να δούμε όμως σε αυτό το σημείο τί θα σήμαινε για την χώρα η παλαιότερη πια τάξη πραγμάτων όπως και το ποια μπορεί να είναι η θέση της σε αυτήν την νέα αρχιτεκτονική που συζητάμε. Ο ρόλος της χώρας προφανώς σύμφωνα με τους παλαιότερους σχεδιασμούς δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί με τους καλύτερους όρους αφού προέβλεπε μια μεγεθυμένη και ισχυρή Τουρκία δίπλα της, κόμβο γεωπολιτικό, στρατιωτικό και ενεργειακό ανάμεσα στον Ισλαμικό κόσμο και την Δύση. Η τύχη της Ελλάδας, προφανώς και της Κύπρου, σε αυτό το ανισόρροπο στήσιμο θα ήταν δευτερευούσης σημασίας για την Δύση, ριγμένη γεωπολιτικά και υποχρεωμένη σε πολλές εθνικές παραχωρήσεις απέναντι στην Τουρκία αλλά και εναγκαλισμένη με αυτήν σε μια ιδιότυπη προσχώρηση στην ζώνη επιρροής της (θυμάστε και την μόδα με τα Τουρκικά σήριαλ;).
Και κάπου εκεί έρχεται και η οικονομική της προτεκτορατοποίηση από την Γερμανία προκειμένου η χώρα και η κοινή της γνώμη να στραγγαλιστούν αποφεύγοντας έτσι τις όποιες πιθανές αντιδράσεις στην εφαρμογή αυτών των σχεδιασμών στους οποίους εκούσια ή και συνειδητά συμμετείχε και μερίδα της Ελληνικής ελίτ. Όλα αυτά σχεδιασμένα από αρκετά παλιά βέβαια, μπήκαν σε εφαρμογή την κρίσιμη στιγμή και κάπως βιαστικά κάπου το 2008 όταν η εκλογή Ομπάμα στις ΗΠΑ δυνητικά μπορεί να σήμαινε την ακύρωση όλων αυτών των σχεδιασμών. Έτσι οι αριθμοί του εθνικού χρέους μαγειρεύτηκαν στα γρήγορα, η χώρα είχε και τις δικές της οικονομικές και κοινωνικές παθογένειες και έτσι η Ελλάδα κύλησε μέσω του “λεφτά υπάρχουν” στην πρώτη ιδιότυπη οικονομική της κατοχή. Μια κατοχή μάλιστα μέσω της οποίας η Γερμανία επιδεικνύει μια σχεδόν τιμωρητική αναλγησία που είναι να απορεί κανείς. Λες και μετά την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, η Γερμανία έρχεται να τιμωρήσει και την Ελλάδα για τις καθυστερήσεις που της προκάλεσαν οι δύο χώρες αυτές στην εισβολή της στην Σοβιετική Ένωση κατά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο στοιχίζοντας της την ήττα της... τα έλεγε αυτά ο Μιλόσεβιτς σε Έλληνες διπλωμάτες καθώς εκείνος έπαιρνε εμπειρία από πρώτο χέρι όταν το ΝΑΤΟ και η Γερμανία διέλυαν την χώρα του και προειδοποιούσε ότι δεύτερη σε σειρά ήταν η Ελλάδα, αλλά ποιος τον άκουγε. Ποιος μπορεί να άκουγε και να πίστευε τέτοιες θεωρίες συνωμοσίας... θεωρίες συνωμοσίας που καταλήγουν όμως πολλές φορές να είναι οι πιο λογικές όταν ο παραλογισμός της πραγματικότητας επικρατεί παντού γύρο.
Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι και η Ελλάδα, ακολουθώντας και η Κύπρος, τέθηκαν εκτός μάχης πολύ γρήγορα και για έναν άλλο λόγο. Η έλευση Ομπάμα όπως είπαμε σηματοδοτούσε και τον ερχομό μιας νέας αρχιτεκτονικής παγκόσμιας ασφάλειας ή τουλάχιστον σε πρώτη φάση το ξήλωμα της υπάρχουσας. Στους νέους σχεδιασμού αυτό για τον Ελληνισμό σήμαινε μια σημαντική αναβάθμιση του ρόλου της στην νότιο ανατολική Μεσόγειο μεταφέροντας το κέντρο βάρους από την Τουρκία στην Ελλάδα (και Κύπρο) αλλά και θέτοντας την τελευταία σε συντονισμό με το Ισραήλ και την Αίγυπτο δευτερευόντως, ως τους νέους πυλώνες της σταθερότητας στην περιοχή αλλά και τοποτηρητές στην διαχείριση του νέου ενεργειακού χάρτη σε αυτήν την γωνιά της Μεσογείου. Οι ΗΠΑ στο εντωμεταξύ τότε ευρισκόμενες σε μια φάση αναδιοργάνωσης και με φρέσκο τον Ομπάμα στην διακυβέρνηση, μπορούσαν να κάνουν πολύ λίγα απέναντι στα καθοδηγούμενα γεγονότα της χρεοκοπίας της Ελλάδας και της Κύπρου που ήρθαν γρήγορα ως τετελεσμένα.
Αλλά μην προχωρήσουμε περισσότερο στο τι έγινε στο παρελθόν που μπερδεύεται και με το “παιχνίδι” της απειλής του Grexit το οποίο η Γερμανία και η ντόπια ελίτ το χρησιμοποιεί κατά το δοκούν. Άλλοτε είτε ως απειλή “συνέτισης” του πληθυσμού, άλλοτε ως πραγματική απειλή που υπό ειδικές προϋποθέσεις θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τιμωρητικούς σκοπούς, είτε ως παραδειγματισμός ενδεχομένως στην Ευρώπη αλλά και για άλλους πολύ πιο σοβαρούς γεωπολιτικούς λόγους και σκοπιμότητες. Ωστόσο να σημειώσουμε μόνο ότι το Grexit είναι μια πόρτα που ανοίγει και από τις δύο πλευρές και ότι δυνητικά μέσω συγκεκριμένων χειρισμών μπορεί να αποβεί σωτήριο μακροπρόθεσμα για την χώρα και σχεδόν καταστρεπτικό για την ΕΕ.
Μια και μιλάμε όμως για Grexit, ας δούμε λίγο προς το μέλλον. Πράγματι το Grexit είναι κάτι το οποίο θα μας απασχολήσει ως ενδεχόμενο, αν όχι άμεσα μέσα στο 2017, σίγουρα στα επόμενα δυο τρία χρόνια. Είναι πολλοί αυτοί εντός Γερμανίας και της ΕΕ και ιδίως μετά το Brexit, που θα θέλανε να δούνε και ως επίδειξη ισχύος, ένα καταστρεπτικό Grexit για την Ελλάδα με μεγάλο ανθρωπιστικό κόστος ως παράδειγμα αποφυγής για την Ιταλία αλλά και την Γαλλία. Ένα Grexit ωστόσο που θα δένει ακόμα πιο στενά την Ελλάδα στο άρμα της Γερμανοποιημένης Ευρώπης και όμηρο των παλαιών σχεδιασμών αλλά και των Γερμανικών ενεργειακών βλέψεων στην περιοχή πάλι μέσω ενός μνημονίου σε εθνικό νόμισμα αυτή την φορά και με μια δήθεν προνομιακή σχέση με την ΕΕ. Είναι μια προοπτική που αφενός μετά το Brexit και αφετέρου την εκλογή Τράμπ αποκτά υπόσταση και συγκεντρώνει πιθανότητες να συμβεί άμεσα.
Μπορεί μέχρι τώρα η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο Ελληνικό ζήτημα να ήταν κατευναστική για το Βερολίνο καθώς δεν θα ήθελαν ακόμα να πάνε σε ανοιχτή σύγκρουση με αυτό. Έτσι επέλεγαν πάντα την διπλωματική οδό της παραμονής της χώρας στην ευρωζώνη, βοηθώντας αυτό να επιτευχθεί υποτίθεται με τον λιγότερο επώδυνο τρόπο και με την υπόσχεση ότι η χώρα και παρά του γεγονότος ότι τα μνημόνια ήταν θνησιγενή εκ φύσεως, θα έπαιρνε κάποια στιγμή μια πολυπόθητη ελάφρυνση χρέους και θα συνέχιζε την παραμονή της στην ευρωζώνη αναπτύσσοντας ταυτόχρονα την πολιτική για την νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην περιοχή, χωρίς ουσιαστικά να ανοίξει ρουθούνι αλλά και να βρεθεί σε μεγάλη ανισορροπία η νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ από μια κατάρρευση της Ελλάδας. Μια προσέγγιση όμως που από την άλλη υπέκρυπτε και μια άλλη αλήθεια. Την προστασία της εύθραυστης Γαλλία από έναν σοβαρό κλυδωνισμό στην Ευρώπη που θα την οδηγούσε πιθανά σε πλήρη παράδοση στην Γερμανία και την παραχώρηση του ελέγχου του προϋπολογισμού της και άρα και του πλούτου της και των γεωπολιτικών επιρροών της, στην γραφειοκρατία των Βρυξελλών και εμμέσως βέβαια στην Γερμανία!
Η πολιτική όμως αυτή τελικά λειτούργησε κατά μέρους μόνο. Η Ελλάδα μπορεί να έμεινε στην ευρωζώνη, οι προπαρασκευαστικές δράσεις για την νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην περιοχή μπόρεσαν να προχωρήσουν ασθμαίνοντας όμως και με μικρή πρόοδο. Ωστόσο το κόστος για τον πληθυσμό κατέληξε μεγάλο από μνημόνια που ήταν επίτηδες σχεδιασμένα να μην βγάζουν πουθενά και προφανώς ο Ομπάμα αποχώρησε πια από το προσκήνιο. Ελάφρυνση χρέους δεν ήρθε ούτε το τέλος των μνημονίων και της ιδιότυπης οικονομικής κατοχής και δικτατορίας που έχει επιβληθεί στην χώρα τέλειωσε. Τώρα ήρθε όμως ο Τράμπ. Και πράγματι, πολύ μεγάλη συζήτηση έχει γίνει γύρω από τον νέο πρόεδρο των ΗΠΑ και για το πως θα λειτουργήσει απέναντι στο Ελληνικό ζήτημα. Αλλά πέρα από την εμβάθυνση σε διάφορες αναλύσεις ας επικεντρωθούμε στο εξής λογικό σχήμα. Ο Τράμπ λοιπόν έχει ξεκάθαρα καταφερθεί ενάντια στην ΕΕ και την Γερμανία και άρα όπως υποστήριξε ένα Brexit θα υποστήριζε και ένα Grexit.
Το ζητούμενο είναι όμως αν είναι σε θέση ή έχει την διάθεση και τα αποθέματα να υποστηρίξει πρακτικά και ενεργά την Ελλάδα σε ένα τέτοιο εγχείρημα. Σε θέση ίσως είναι. Τα αποθέματα τα έχει. Την διάθεση όμως; Ίσως να μην είναι τόσο ξεκάθαρη. Εκτός αν του γυαλίσει κάτι και κυρίως του υπουργού εξωτερικών του Ρεξ Τίλερσον (μέχρι πρόσφατα και στέλεχος της ExxonMobil) όπως τα ενεργειακά και τα αποθέματα στην Ν.Α Μεσόγειο που χωρίς την συνεπικουρία της Ελλάδος και της Κύπρου δεν μπορούν να είναι κερδοφόρα. Και όταν μιλάμε για συνεπικουρία μιλάμε για δύο πράγματα. Πρώτων να είναι μακριά από τα χέρια της Γερμανίας και της ΕΕ (!) και δεύτερον να επιδείξει η Ελλάδα την διάθεση ότι μπορεί να γίνει το σκληρό καρύδι στην περιοχή εξασφαλίζοντας την ασφάλεια της διαμεταγωγής της ενέργειας.
Το μεν πρώτο σημαίνει έξοδος της χώρας από την ΕΕ και το ευρώ αλλά κυριότερα με τρόπο που θα την θέσει διαπαντός μακρυά από την γερμανική επιρροή ίσως και με τρόπο που θα μπορούσε να προκαλέσει πάταγο και ζημιά στην ΕΕ. Ζητούμενο θα είναι επίσης η διακοπή των στενών οικονομικών σχέσεων με την Κίνα (βλέπε Cosco και Πειραιάς) όπως επίσης και η απομάκρυνση οποιουδήποτε Αραβικού κεφαλαίου και επιρροής από την χώρα.
Το δεύτερο σημαίνει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να μπει πιο δυναμικά στις επιχειρήσεις ενάντια στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού εξτρεμισμού, αν και αυτό ίσως είναι διαπραγματεύσιμο, αλλά το σημαντικότερο, ότι θα είναι αποφασισμένη να αντιμετωπίσει και τις όποιες προκλήσεις σε επίπεδο ασφάλειας δεχθεί μπροστά στις νέες αυτές δυναμικές έστω και αν αυτό μπορεί να σημαίνει και μεταξύ άλλων μια ψυχρή ή θερμή αντιπαράθεση με την Τουρκία ή οπουδήποτε αλλού στα Βαλκάνια. Σε μια εποχή μάλιστα όπου η υπόσταση του ΝΑΤΟ θα είναι υπό αμφισβήτηση όπως είδαμε πιο πάνω, η Ελλάδα ως “σκληρό καρύδι” θα είναι πολύ θελκτική για τις ΗΠΑ αλλά και για την Βρετανία. Βέβαια μέσα σε αυτή την εικόνα θα πρέπει να βάλουμε και τις αλληλεπιδράσεις που μπορεί να έχουν τα πράγματα με τα παντοτινά “οξύθυμα” Βαλκάνια, τον ανταγωνισμό των επιρροών σε αυτήν την περιοχή αλλά και τις πολύ εύθραυστες ισορροπίες στο Κόσοβο.
Είναι προφανές ότι πρόκειται για ένα παζλ και ότι τα τιμήματα για τις επιλογές αυτές είναι πολύ υψηλά. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η Ελλάδα θα πρέπει να πάρει μόνη της τις αποφάσεις της και να δώσει την δική της μάχη για την έξοδο από την παγίδευση της χωρίς να ελπίζει σε κάποια υποστήριξη παρά μόνο σε πολιτικό επίπεδο και σε επίπεδο ασφάλειας. Παρόλα αυτά μην αποκλείουμε το γεγονός η “γυαλάδα” που αναφέραμε πιο πάνω να είναι πολύ έντονη στα μάτια του Τράμπ και να βρίσκει τελικά τον τρόπο να υποστηρίξει την χώρα και οικονομικά ή να δούμε την θεαματική παρέμβαση μιας ανανεωμένης και από την προσέγγισή της με τις ΗΠΑ, Ρωσίας.
Ένα Grexit όμως επιβεβλημένο και ελεγχόμενο από την Γερμανία μπορεί να προκύψει άμεσα και αιφνιδιαστικά για να προλάβει τις όποιες εξελίξεις αναφέραμε πιο πάνω και να έρθει ως τετελεσμένο δένοντας ακόμα πιο σφιχτά την χώρα στο άρμα της. Με έναν σμπάρο δύο τρυγόνια που λένε, καθώς η Γερμανία θα πετύχαινε να δημιουργήσει έτσι και το παράδειγμα που ίσως επιθυμεί να δείξει στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Στο τέλος όμως, αναπόφευκτα μονά ζυγά του Τράμπ θα είναι και σε αυτήν ή και σε εκείνη την περίπτωση όπου το παρόν σκηνικό με τα μνημόνια συνεχίσει να κρατεί. Και αυτό γιατί ο Ευρωσκεπτικισμός στην Ελλάδα θα διευρυνθεί σε ήδη μεγαλύτερα επίπεδα από τα ήδη υψηλά που βρίσκεται πια σήμερα και οι πιέσεις που θα δημιουργηθούν στο πολιτικό σύστημα από αυτό μπορεί να καταστούν καταλυτικές και αποφασιστικές.
Όπως και να έχει λοιπόν, εκτός και αν η Ελλάδα πάρει μια γενναία ελάφρυνση χρέους και πάψουν γρήγορα τα μνημόνια, η εξίσωση βγάζει ότι ο δρόμος του Grexit είναι αναπόφευκτος έτσι ή αλλιώς και αυτό γιατί παρόλο που πολλοί πιστεύουν ότι το θέμα με το Ελληνικό ζήτημα είναι οικονομικό, ουσιαστικά και κατά βάση είναι κυρίαρχα γεωπολιτικό. Έτσι αν όχι θέλει να έρθει άμεσα μέσα στο 2017 το Grexit, η πιθανότητα εισαγωγής ενός παράλληλου νομίσματος ως προπαρασκευή προς αυτήν την κατεύθυνση δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Τα υπόλοιπα εδώ που φτάσαμε και σε ότι αφορά τα πολιτικά δεν θα έχουν πολύ σημασία. Εκτός από την περίπτωση βέβαια όπου αναλάβει την πρωθυπουργία ο Κυριάκος Μητσοτάκης και όπου το δράμα των μνημονίων θα κρατήσει για λίγο ακόμα και θα κάνει την περίφημη ρήση του Αντώνη Σαμαρά “στα τέσσερα” να φαντάζει παιδική χαρά. Δυστυχώς τέτοιες είναι οι ονειρώξεις του μεγαλύτερου μέρους της Ελληνικής ελίτ που μέσω της αρχοντοχωριάτικης στενομυαλιάς της πιστεύει ότι τουλάχιστον για αυτήν η παρτίδα μπορεί ακόμα να σωθεί και να συνεχίσει να έχει ευρώ στην τσέπη της, έστω και αν η υπόλοιπη χώρα στο εντωμεταξύ έχει διαλυθεί όχι μόνο οικονομικά αλλά και εθνικά. Το χειρότερο όμως με αυτήν την εξέλιξη είναι ότι η χώρα θα παραμείνει εγκλωβισμένη στην ανάλγητη και καταστρεπτική σφαίρα επιρροής της Γερμανίας και έρμαιο των παλαιότερων σχεδιασμών όπως αυτοί προβλέπονταν για αυτήν και φέρνοντάς την σε δυσμένεια απέναντι σε εκείνες τις δυνάμεις που στοχεύουν στην δημιουργία της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας για την οποία μιλάμε. Δηλαδή τις ΗΠΑ, την Βρετανία, πιθανά την Ρωσία αλλά και το Ισραήλ.
Προς την πρώτη μεγάλη σύναξη του 21ου αιώνα
Από ότι δείχνουν τα πράγματα, το 2017 λοιπόν θα είναι μια χρονιά ορόσημο για όλο τον κόσμο. Περισσότερο θα αποτελέσει το χρονικό αυτό σημείο όπου διάφοροι κύκλοι θα κλείσουν και νέοι θα ανοίξουν. Ωστόσο η ενέργεια των εξελίξεων θα διαχυθεί σε γεγονότα που ενώ άλλα θα τρέξουν γρήγορα, άλλα θα πάνε με πιο αργούς ρυθμούς.
Ο Ντόναλτ Τράμπ αναμφίβολα θα αποτελέσει έναν σημαντικό παράγοντα στην εξέλιξη των πραγμάτων. Ακόμα και αν αποδειχθεί φενάκη και τίποτα παραπάνω από λόγια ή ακόμα και αν εξελιχθεί στον τρελό και ακραίο παράφρονα φασίστα όπως προπαγανδίζεται (αμφιβάλουμε) που θα πατήσει διάφορα κόκκινα κουμπιά, τα γρανάζια έχουν μπει στην θέση τους από καιρό και η μηχανή της ιστορίας είναι έτοιμη να πάρει μπρος με εκκωφαντικό θόρυβο. Με η χωρίς τον εκκεντρικό Τράμπ τα πράγματα θα πάρουν την τροπή τους καθώς οι ενέργειες που έχουν συγκεντρωθεί ανά τον πλανήτη είναι μεγάλες. Τα γεγονότα που έχουν προηγηθεί έχουν σχεδόν προδιαγράψει τον ρου των πραγμάτων και το σίγουρο είναι ότι αυτός θα οδηγήσει σε μεγάλες ανατροπές.
Ο ύστερος μεταπολεμικός κόσμος της μετα-Σοβιετικής εποχής φτάνει στο τέλος του πια. Αυτό που μπορούμε να αναγνωρίσουμε είναι ότι τα τέλη των διαφόρων εποχών δεν υπήρξαν ποτέ ομαλά. Πιθανόν οι συνθήκες που θα προκύψουν τα επόμενα χρόνια θα μπορούσαν να συγκριθούν με συνθήκες περιόδων πολέμων. Και δεν θα ήταν υπερβολή να μιλήσουμε για πόλεμο του οποίου η φύση του μόνο είναι ακόμα δυσδιάκριτη. Αν δηλαδή θα είναι θερμός ή ψυχρός, περιφερειακός και πολύ-κερματισμένος ή γενικευμένος ή ακόμα αν θα έχει κάποια νέα μορφή την οποία ιστορικά δεν έχουμε βιώσει. Το μόνο σίγουρο πάντως αυτήν την στιγμή είναι ότι η πρώτη μεγάλη σύναξις του 21ου αιώνα είναι καθόδων... και κάπου εδώ ίσως θα ταίριαζαν για τις μέρες μας τα λόγια του Ουίνστον Τσόρτσιλ, “Αυτό δεν είναι το τέλος. Δεν είναι καν η αρχή του τέλους. Ίσως είναι το τέλος της αρχής.”
444©
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου