Ένας κόσμος που αλλάζει: Από τον "δημοσιονομικό γκρεμό" των ΗΠΑ στο τέλος της νέας τάξης πραγμάτων και ο αθέατος ενδο-καπιταλιστικός ιδεολογικός πόλεμος.

15 Σεπτεμβρίου 2008, μουδιασμένη η παγκόσμια κοινή γνώμη ακούει για την μεγαλύτερη, όπως χαρακτηρίστηκε, χρεοκοπία χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Η Λίμαν Μπράδερς (Lehman Brothers) στις ΗΠΑ καταρρέει και καταφεύγει στο πτωχευτικό δίκαιο της χώρας. Το δραματικό κορύφωμα μιας διαδικασίας που ξεκίνησε κάπου το 2006 ή το 2007 σηματοδοτώντας την πρώτη μεγάλη οικονομική κρίση του 21ου αιώνα. Για πολλούς εφάμιλλη με αυτήν του 1929, όχι άδικα. Οι εξελίξεις ραγδαίες και σαν ντόμινο απλώνονται σε όλη την υφήλιο, για να φτάσουμε μόλις ένα χρόνο μετά να μιλάμε ακόμα και για κρίση εθνικών χρεών με πυρήνα τις χώρες της Ευρωζώνης και της ΕΕ. Ο κόσμος πια δεν είναι ο ίδιος. Μια εποχή ρευστότητας και αβεβαιότητας ανατέλλει και το διακύβευμα δεν είναι άλλο παρά το ίδιο το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας, περισσότερο όμως το ποιο θα είναι το οικονομικό μοντέλο που θα διαδεχθεί ή θα επικρατήσει σε απάντηση της μέχρι τώρα πορείας.

Ο συσχετισμός της κρίσης αυτής με τις τράπεζες είναι λίγο-πολύ γνωστός. Το πώς όμως αυτές κατάφεραν να επιβάλουν τα δικά τους συμφέροντα κοινωνικοποιώντας τις απώλειες τους και αφήνοντας έξω από αυτές εαυτούς και ημέτερους είναι λιγότερο γνωστό. Αυτό όμως που είναι αθέατο είναι ότι δοθείσας ευκαιρίας της κρίσης κατάφεραν να επιβάλουν όχι μόνο τις δικές τους οικονομικές απόψεις για την "σωτηρία" της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και τις δικές τους πολιτικές σκοπιμότητες, σε μια προσπάθεια να φτιάξουν τον κόσμο "κομμένο και ραμμένο" στα μέτρα τους. Ένας κόσμος μάλλον όχι και τόσο "λαμπρός". Και αυτό δεν είναι θεωρία συνωμοσίας.

Σαν επαλήθευση αυτού, σαν μικρογραφία μιας ευρύτερης πραγματικότητας, ήρθαν πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας δύο εκθέσεις της JP Morgan που έχουν και "Ελληνικό ενδιαφέρον", την στιγμή μάλιστα που ο Έλληνας πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς συναντιόταν στο πρόσφατο ταξίδι του στις ΗΠΑ, με τον διευθύνων σύμβουλο της εν λόγω εταιρείας, Jamie Dimon. Το περιεχόμενο αυτών των εκθέσεων αποτυπώνεται γλαφυρά με τον τίτλο "JP Morgan: Τελειώνεται με την δημοκρατία!" σε άρθρο του tekmirio.gr (δείτε το εδώ).

Γράφει λοιπόν το tekmirio.gr: "Έκθεση της JPMorgan, δημοσιευμένη στα τέλη Μαΐου του 2013, περιγράφει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες το πολιτικό μέλλον που επιφυλάσσουν για τον Ευρωπαϊκό Νότο τα διεθνή χρηματοτραπεζικά συμφέροντα. Ο διεθνής οίκος αξιολόγησης, της μεγαλύτερης σε περιουσιακά στοιχεία τράπεζας των ΗΠΑ, προβλέπει εκτεταμένη περίοδο δημοσιονομικής λιτότητας για τις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας και στέλνει σαφή εντολή στους εγχώριους επιτελείς: Ξεφορτωθείτε την Δημοκρατία!" Για να συμπληρώσει παρακάτω, "Η ανάλυση κάνει ξεκάθαρα λόγο για «δημοκρατικό πλεόνασμα» στις χώρες του Νότου και για «προβλήματα» πολιτικής και νομικής κληρονομιάς, που καθυστερούν την «επιτυχία» των επιβαλλόμενων «διαρθρωτικών»προγραμμάτων.

Εμείς με την σειρά μας θα μπορούσαμε να συμπυκνώσουμε όλα τα παραπάνω σε αυτό που ονομάζεται νεοφιλελευθερισμός ή επιθετικός καπιταλισμός ή και ολοκληρωτικός καπιταλισμός, ο οποίος το μόνο που κάνει τελικά είναι να παράγει οικονομικά ολιγοπώλια και οικονομικές ολιγαρχίες. Κατ' επέκτασιν και πολιτικές ολιγαρχίες ή πολιτικό ολοκληρωτισμό. Δεν είναι τίποτα παραπάνω από το τερατογενές αποτέλεσμα της περίφημης σχολής του Σικάγο και των οικονομικών θεωριών του Μίλτον Φρίντμαν, οι οποίες στην επέκτασή τους οριοθετούν μια οικονομική πραγματικότητα μου εμπεδώνεται μέσα από την αρχή του "νόμος και την τάξη" ως η μόνη απαραίτητη λειτουργία που πρέπει, το απαρεμβατικό κράτος κατά τα τα άλλα, να ασκεί.

Το "φρούτο" αυτό μας ήρθε κατά την δεκαετία του 80' με τις οικονομικές πολιτικές που επιχείρησαν να επιβάλουν ο Αμερικάνος πρόεδρος Ρέιγκαν από την μια πλευρά του Ατλαντικού και η Βρετανίδα πρωθυπουργός Θάτσερ από την άλλη. Αντικειμενικοί λόγοι που συναρτιόνταν με τον ψυχρό πόλεμο της εποχής αλλά και τα ρεύματα κοινωνισμού που επικρατούσαν τότε στις άλλες χώρες της Ευρώπης αλλά και αλλού (Καναδάς, Αυστραλία, κτλ), δεν επέτρεψαν την επιτυχή εφαρμογή αυτών των πολιτικών σε διεθνοποιημένο επίπεδο. Το 1989 όμως με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, ο δρόμος άνοιξε διάπλατα. Κάπου εκεί λοιπόν, το 1991 περίπου, εξαγγέλθηκε και η περίφημη "νέα τάξη πραγμάτων", η οποία εκτός από το κομμάτι της που είχε να κάνει με τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς και την νέα χαρτογραφία του κόσμου που υπαγόρευε, περιλάμβανε και τις ιδέες αυτές του οικονομικού φιλελευθερισμού ως το νέο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα το οποίο θα προωθούταν και "μοιραία" θα επιβάλλονταν... λες και κάποιος θα μπορούσε να πει, ότι σε αυτό αποσκοπούσε η οικονομική κρίση του 2008 που στα απόνερα της ταράζεται ακόμα και σήμερα ο κόσμος.

Πάντα όμως μέσα στο ίδιο αυτό καπιταλιστικό σύστημα υπήρχε και υπάρχει και η αντίπαλη λογική που έχει συνάφεια με τις όψιμες μορφές των οικονομικών μοντέλων των αστικών και κοινωνικών δημοκρατιών ή αλλιώς αυτών που έχουν, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο, συνάφεια με τις οικονομικές θεωρίες και ιδεολογίες του Κέινς. Στα πρώτα στάδια όμως της εφαρμογής του οικονομικού σκέλους της "νέας τάξης πραγμάτων", οι δύο αυτοί ιδεολογικοί πόλοι κατά τρόπον τινά συνεργάστηκαν. Ο καθένας για τις δικές του σκοπιμότητες και συμφέροντα ή απλά επειδή τα όρια τους, ως η ιδεολογική ενδο-καπιταλιστική περιχαράκωση, είχε "μουδιάσει", δημιουργώντας ασαφή όρια ανάμεσά τους από την λήθη και την μέθη της νίκης τους κατά τον τελευταίο μεγάλο πόλεμο, ο οποίος τώρα όμως μεταπολεμικός αυτός κόσμος έπρεπε "σύσσωμος" να αντιμετωπίσει τον "κομουνιστικό κίνδυνο".

Η εικόνα όμως αυτή σήμερα έχει αλλάξει δραματικά, καθώς το οικονομικό αυτό μοντέλο δημιούργησε περισσότερα προβλήματα από αυτά που υποτίθεται ότι θα έλυνε. Απλά, οι οικονομικές ολιγαρχίες και ο περιορισμός των κρατών στο "νόμος και τάξη", συμπίεσαν σταδιακά την μεσαία τάξη και άρα την καταναλωτική πίστη, την ίδια στιγμή μάλιστα που μεγάλο μέρος του κεφαλαίου, ντόπιου και διεθνοποιημένου, ήταν και είναι εξαρτημένο από αυτά τα πράγματα. Η σπουδή στην ιστορία έχει δείξει ότι όταν η συμπίεση αυτή φτάσει ή ξεπεράσει κάποια όρια, όπως π.χ μέσα από οικονομικές κρίσεις, τότε έχουμε σχίσματα και τριβές μέσα στο ίδιο αυτό το σύστημα. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο ίδιο αυτός καπιταλιστικός χώρος περιχαρακώνεται σε διάφορους πόλους, κυρίαρχα δύο. Τον πιο σκληρό που είναι "επιρρεπής" και σε ιδεολογήματα του ολοκληρωτισμού και ο οποίος δεν θα διστάσει να στρατολογήσει ακόμα και τον φασισμό ή μορφές του, άλλες εμφανείς και άλλες αφανείς, προκειμένου συνήθως να προστατέψει τα καταρρέοντα συμφέροντά του ακόμα και δια της βίας αν χρειαστεί. Και τον πιο μετριοπαθή, που ενδεχομένως θα συμμαχήσει ακόμα και με τις δυνάμεις που εκπροσωπούν την λαϊκή δημοκρατία προκειμένου και αυτός με την σειρά του είτε να προστατευθεί από την βία του πρώτου αν αυτή εκδηλωθεί εν θερμό, είτε για να επιβάλει τα δικά του συμφέροντα που (ευτυχώς καμιά φορά) άπτονται των αξιών της δημοκρατίας και κατ' επέκτασιν και εξ αντανακλάσεως των συμφερόντων (το κατά δύναμιν) της μεσαίας - μικρομεσαίας αστικής τάξης και των μετριοπαθών ιδεολογιών του κοινωνισμού.

Παραδοσιακά ο τραπεζικός κλάδος και ένας άμεσα συναρτημένος με αυτόν τομέας του μεγάλου προσωπικού πλούτου, ήταν υπέρ των περιορισμών της δημοκρατίας, ιδίως σε περιόδους κρίσεων. Παραδοσιακά ο βιομηχανικός κλάδος, περισσότερο ως χαρακτηριστικό του γνώρισμα κατά τον 20ο αιώνα σε αντίθεση με τον 19ο, ήταν υπέρ των περισσοτέρων ελευθεριών και ενός έστω και μετριοπαθούς κοινωνισμού προκειμένου όλα αυτά να εξασφαλίσουν την ευρύτητα της κατανάλωσης από την οποία εξαρτάται. Άρα δηλαδή από την ευρύτητα και την ευρωστία της μεσαίας αστικής τάξης. Αυτά τα δύο συστήματα ανά τις εποχές βρίσκανε κάποιες ισορροπίες. Όταν όμως αυτές εκτρεπόντουσαν, οι συγκρούσεις ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους ήταν αναπόφευκτες. Το αποτέλεσμα των συγκρούσεων αυτών μπορεί να ήταν πολλές φορές και θερμά καταλήγοντας σε τοπικούς ή ακόμα και σε διεθνοποιημένους πολέμους.

Αυτή η σύγκρουση λοιπόν σήμερα, εκφράζεται σε όλο της το μεγαλείο μέσα στις ΗΠΑ, και κρίσιμη έκφανσή της είναι οι τελευταίες εξελίξεις σχετικά με τα δημοσιονομικά της και την αντιπαράθεση ανάμεσα στους δημοκρατικούς και τους ρεπουμπλικάνους. Προφανώς το ζήτημα της μεταρρύθμισης στην υγεία που έχει αποτελέσει την θρυαλλίδα αυτών των συγκρούσεων και το "κατέβασμα των ρολών" του Αμερικανικού δημοσίου, είναι απλά η πρόφαση. Οι διαφορές είναι βαθύτερες, θεμελιώδεις και ουσιαστικές. Η οικονομική πολιτική του Ομπάμα τα πέντε αυτά τελευταία χρόνια, αλλά και η πολιτική του σε γεωπολιτικό επίπεδο, καταμαρτυρούν ότι δέχεται επιρροές από τον πόλο που δείχνει πια αποφασισμένος να αντιταχθεί στις μέχρι τώρα νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές. Το διακύβευμα είναι σαφές. Το οικονομικό μοντέλο της χώρας πρέπει να αλλάξει. Κατ' επέκτασιν και το παγκόσμιο. Απαιτείται επιστροφή στον κοινωνισμό (όχι ότι υπήρξε ποτέ σε επίπεδο υψηλό στις ΗΠΑ), εξού και το "σύμβολο" της μεταρρύθμισης στην υγεία (ή αλλιώς το γνωστό πρόγραμμα ως Obamacare). Επιστροφή επίσης στο παρεμβατικό κράτος, προκειμένου να "συνέρθει" με μορφές προστατευτισμού η αστική τάξη από το σόκ των προηγούμενων πολιτικών και κυριότερα, από την κρίση, την διεθνοποιημένη πια, για να μπορέσει η οικονομία αφενός να σταθεροποιηθεί και αφετέρου να επιστρέψει στην τόσο αναγκαία καταναλωτική πίστη. Ταυτόχρονα να αντιμετωπιστεί και η άνοδος της άκρας δεξιάς η οποία ανησυχεί τα μάλα, καθώς αυτή βρίσκει λαϊκά ερείσματα τόσο μέσα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη αλλά και αλλού, λόγω της συνεχιζόμενης παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης που μικραίνει συνεχώς την "πίτα".

Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που κάτι τέτοιο συμβαίνει μέσα στις ΗΠΑ, φυσικά και στον υπόλοιπο κόσμο. Η κρίση του 1929 σηματοδότησε και πυροδότησε παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτά που ζούμε σήμερα. Για να το πούμε αλλιώς και συμπυκνωμένα, υπονοώντας και τα ... αυτονόητα. Σε μήνυμα του λοιπόν απευθυνόμενος στο κογκρέσο το 1938, ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ είχε πει τα εξής συγκλονιστικά: “Πρωτίστως η αλήθεια είναι ότι η ελευθερία της δημοκρατίας δεν είναι ασφαλής αν ο λαός (ή η κοινωνία) ανέχεται το μεγάλωμα του ιδιωτικού κεφαλαίου στο σημείο όπου αυτό γίνεται ισχυρότερο από το ίδιο το δικό τους δημοκρατικό κράτος. Αυτό, στην ουσία του, είναι φασισμός – ιδιοκτησία της εξουσίας από ένα πρόσωπο, από μια ομάδα ή από όποιο άλλο ιδιωτικό κέντρο εξουσίας”. (“The first truth is that the liberty of a democracy is not safe if the people tolerate the growth of private power to a point where it becomes stronger than their democratic state itself. That, in its essence, is fascism--ownership of government by an individual, by a group, or by any other controlling private power.”)
Αυτά τα λόγια του Ρούζβελτ αντηχούν και περιγράφουν γλαφυρά και τα σημερινά μας πράγματα. Ευτυχώς υπάρχουν ώτα που τα ακούν. Μπορεί όχι τόσα πολλά εδώ στην Ελλάδα, αν και ο "σύντροφος" Δασκαλόπουλος του ΣΕΒ έχει σκιαγραφήσει μια "κατάσταση" που προδιαθέτει πιθανά "σχίσματα". Είναι αρκετά όμως τα ώτα αυτά εκεί έξω και κυρίως στις ΗΠΑ. Σίγουρα κοφευμένα στην Γερμανία, όπως πάντα άλλωστε, αλλά και στην υπόλοιπη ΕΕ. Οι εξελίξεις των επομένων ημερών στις ΗΠΑ θα είναι κρίσιμες λοιπόν, όχι μόνο για την ίδια την χώρα αλλά και για όλον τον κόσμο.

Πάντως τις προηγούμενες μέρες ο εν λόγω κύριος που αναφέρεται παραπάνω, ο Jamie Dimon της JP Morgan δηλαδή, μαζί με άλλους "μεγάλους" της goldman sachs κτλ, κατέτρεξαν μάλλον πανικόβλητοι στον λευκό οίκο για να "πιέσουν" τα πράγματα και από ότι φαίνεται... δεν πήραν τίποτα! Μην ξεχνάμε μάλιστα ότι στην τελευταία, ιστορική για πολλούς, ομιλία του Ομπάμα στα ηνωμένα έθνη η οποία και θάφτηκε στην χώρα μας (γιατίς άραγε;), ο Αμερικάνος πρόεδρος μίλησε για Δημοκρατία βάζοντας μεταξύ άλλων και "ταφόπλακα" τόσο στην περίφημη πια νέα τάξη πραγμάτων όσο κυριότερα, στις ρήσεις του Μπούς του πρεσβύτερου για τα περί "νόμου και τάξης" όταν το 1991 προανήγγειλε αυτήν την "νέα τάξη πραγμάτων", κάνοντας τους τραπεζίτες και κάποιες άλλες συνεργατικές πολιτικές και μη ελίτ που "πάσχουν" από διάφορες ιδεοληψίες του ολοκληρωτισμού, να τρίβουν τα χέρια τους.

Ο κόσμος αλλάζει λοιπόν; Έτσι φαίνεται, ειρωνεία, με μπροστάρη για άλλη μια φορά τις ΗΠΑ όπως το κάνανε τότε, μετά το 1929. Ας μην έχουμε αυταπάτες. Η απειλή της στάσης πληρωμών στις ΗΠΑ δείχνει μια απόλυτη αποφασιστικότητα των κύκλων αυτών που θέλουν να αλλάξουν το παγκόσμιο οικονομικό μοντέλο κλείνοντας στο χρονοντούλαπο της ιστορίας τις ηλιθιότητες του νεοφιλελευθερισμού. Η αποφασιστικότητα αυτή, η ίδια που αποσόβησε τον "γεωπολιτικό γκρεμό" των ΗΠΑ - κατά το "δημοσιονομικός γκρεμός" - με τις τελευταίες εξελίξεις για την αναίμακτη τακτοποίηση του Συριακού αλλά και οσονούπω και του Ιρανικού ζητήματος, είναι η ίδια που τώρα στέκεται απέναντι στην σκληρά δεξιά της χώρας έχοντας αποφασίσει να αλλάξει τα πράγματα. Και θα το κάνει είτε με τον καλό τρόπο είτε με τον άσχημο. Ο καλός θα είναι ένα είδος συμβιβασμών ανάμεσα σε αυτά τα δύο στρατόπεδα, με τους τραπεζίτες και τις μαριονέτες τους, το tea party και την υπόλοιπη σκληρά δεξιά των ρεπουμπλικάνων, να επωμίζονται τις μεγαλύτερες απώλειες και πιθανά να υποχρεωθούν σε ένα νέο "συμβόλαιο" και κατ' επέκτασιν κοινωνικό. Ο άσχημος τρόπος θα είναι η στάση πληρωμών που δυνητικά μπορεί να φτάσει, εκτός από την διάλυση αυτού του τραπεζικού συστήματος εξουσίας μέσα στις ΗΠΑ, ακόμα και στην διάλυση της νεοφιλελεύθερης και "Γερμανοποιημένης" πια ευρωζώνης με την εξολκευση, υποχρεωτική λόγω των περιστάσεων πια, των αδύναμων χωρών του νότου της. Την κατάρρευση της Κίνας, ως το "θαύμα" της νέας τάξης πραγμάτων και του νεοφιλελευθερισμού, αλλά και τον στραγγαλισμό πολλών αραβικών συμφερόντων και γαλαζοαίματων οικογενειών του κόλπου που ευθαρσώς χρηματοδοτούν τις ακραίες δυνάμεις της αραβικής άνοιξης αλλά και τους αδελφούς μουσουλμάνους που οραματίζονται ένα νέο χαλιφάτο ή μια νέα οθωμανική "αυτοκρατορία". Στην πρώτη περίπτωση θα έχουμε μια σχετικά ομαλή περίοδο μετάβασης που πιθανά θα διαρκέσει όχι περισσότερο από τρία-τέσσερα χρόνια. Στην δεύτερη περίπτωση όλος αυτός ο χρόνος θα συμπυκνωθεί σε λίγους μήνες με βίαιο μάλιστα τρόπο!

Αναπόφευκτα λοιπόν θα αλλάξει και ο δικός μας ο μίζερος μικρόκοσμος. Θα είναι κρίμα όμως, εμείς οι "κοινοί θνητοί", ο Λαός να παρακολουθήσουμε μουδιασμένοι, όπως άλλωστε τα τελευταία τέσσερα περίπου χρόνια κάνουμε, τις εξελίξεις κάνοντας επαναστάσεις του... πληκτρολογίου. Δεν θα ήταν κρίμα; Να μείνουμε έτσι απόντες από την "διαμόρφωση" της επόμενης μέρας;

...προσωπικά πάντως θα προτιμούσαμε τον "άσχημο" τρόπο που λέγαμε και πιο πάνω, έτσι για το "γαμώτο" που λένε, αλλά και επειδή ο σκοπός καμιά φορά αγιάζει τα μέσα(!). Αν και σώφρων τρόπος δείχνει να είναι ο πρώτος, "με το καλό" δηλαδή... δείχνει...

Βέβαια, θα πει κανείς, μα πόσες φορές η σωφροσύνη έχει επικρατήσει στην ιστορία; Η πραγματικότητα που ζούμε σήμερα ήταν αποτέλεσμα σωφρόνων επιλογών; Όχι. Ας το έχουμε λοιπόν υπόψιν μας αυτό, ότι η σωφροσύνη είναι κάτι το σχετικό για την ιστορία και τον ρού της. Οι επόμενες μέρες πάντως θα είναι πολύ ενδιαφέρουσες και το μόνο σίγουρο είναι ότι αυτές τις στιγμές γράφεται ιστορία. Αμήν!

444©